ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮಾರಾಟಕ್ಕಿದೆ: ಬೆಲೆ ಕಟ್ಟೋರು ಬೇಕಾಗಿದ್ದಾರೆ!

ಹಿಂದೆಲ್ಲ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಅಂದರೆ ಅದು ಮನುಷ್ಯನ ಅಂತರಾತ್ಮದ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವಾಗಿತ್ತು. ಅದೊಂದು ಶ್ರದ್ಧೆ, ಅದೊಂದು ನಂಬಿಕೆ, ಅದೊಂದು ಪರಂಪರೆಯ ಕೊಂಡಿಯಾಗಿತ್ತು. ನಮ್ಮ ಅಜ್ಜಿ ಹಚ್ಚುತ್ತಿದ್ದ ದೀಪದಲ್ಲೋ, ಅಪ್ಪ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಹಬ್ಬದ ಪೂಜೆಯಲ್ಲೋ ಒಂದು ಜೀವಂತಿಕೆಯಿತ್ತು. ಆದರೆ ಇವತ್ತು? ಇವತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಅನ್ನೋದು ಕೇವಲ ‘ಪ್ಯಾಕೇಜ್’ ಆಗಿ ಬದಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದ ಹೆಸರಲ್ಲಿ ನಾವು ಇಂದು ನಮ್ಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಡಬ್ಬದೊಳಗೆ ಹಾಕಿ, ಅದರ ಮೇಲೆ ‘ಡಿಸ್ಕೌಂಟ್’ ಚೀಟಿ ಅಂಟಿಸಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದೇವೆ. ‘ವಾಣಿಜ್ಯೀಕರಣ’ ಅನ್ನೋದು ಇದೆಯಲ್ಲ, ಅದು ಅಪ್ಪಟ ರಕ್ತ ಹೀರುವ ಪಿಶಾಚಿಯಂತೆ. ಅದು ನಿಮ್ಮ ಮನೆಯ ಹೊಸ್ತಿಲು ದಾಟಿ ಬರುವಾಗ ‘ನಿಮ್ಮನ್ನು ಜಗತ್ತಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸುತ್ತೇನೆ’ ಎಂಬ ನಗೆ ಹೊತ್ತು ಬರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಅದು ವಾಪಸ್ ಹೋಗುವಾಗ ನಿಮ್ಮ ಅಸಲಿ ಬದುಕನ್ನೇ ಕಿತ್ತುಕೊಂಡು, ಬಣ್ಣಬಣ್ಣದ ನಕಲಿ ಮುಖವಾಡಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗಿರುತ್ತದೆ!

ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: ವಿಶ್ವದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸಾಹಸ ಗಾಥೆಯ ಕರುಣಾಜನಕ ಚಿತ್ರಣ 'ದಿ ವರ್ಸ್ಟ್ ಜರ್ನಿ ಇನ್ ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್' ಒಂದು ಅವಲೋಕನ

ಯೋಚಿಸಿ ನೋಡಿ, ಯಾವುದೋ ಒಂದು ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದ ನೃತ್ಯ. ಅಂದು ಅವರು ಕುಣಿಯುತ್ತಿದ್ದುದು ಮಳೆಗಾಗಿಯೋ, ಬೆಳೆಗಾಗಿಯೋ ಅಥವಾ ತಮ್ಮ ಕುಲದೇವರಿಗೆ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿಯೋ ಆಗಿತ್ತು. ಆ ಕುಣಿತದ ಹಿಂದೆ ಒಂದು ಮಣ್ಣಿನ ವಾಸನೆಯಿತ್ತು, ಬೆವರಿನ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆಯಿತ್ತು. ಆದರೆ ಇವತ್ತು ನೀವು ಯಾವುದೋ ಫೈವ್ ಸ್ಟಾರ್ ಹೊಟೇಲ್‌ನ ಹವಾನಿಯಂತ್ರಿತ ಹಾಲಿನಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು, ಕೈಲೊಂದು ಗ್ಲಾಸ್ ಹಿಡಿದು ಆ ನೃತ್ಯವನ್ನು ನೋಡುವಾಗ ಅಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲಿರುವುದು ಕೇವಲ ‘ಪ್ರದರ್ಶನ, ಮನೋರಂಜನೆ.’ ಆ ಸೋಗಿನ ಕುಣಿತದ ಹಿಂದೆ ಆ ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ದೇವರೆಂದರೆ ಭಯವಿಲ್ಲ, ಭಕ್ತಿಯೂ ಇಲ್ಲ. ಅವರಿಗೆ ಬೇಕಿರೋದು ನಿಮ್ಮ ಚಪ್ಪಾಳೆ ಮತ್ತು ನೀವು ಕೊಡುವ ಟಿಪ್ಸ್! ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಯಾವಾಗ ‘ಪ್ರದರ್ಶನದ ವಸ್ತು’ವಾಗುತ್ತದೆಯೋ, ಅಂದೇ ಅದರ ಆತ್ಮ ಹಾರಿಹೋಗಿರುತ್ತದೆ. ಇವತ್ತು ಹಬ್ಬಗಳು ಅಂದರೆ ಅದು ಪವಿತ್ರ ದಿನಗಳಲ್ಲ, ಅವು ಕೇವಲ ‘ಟೂರಿಸ್ಟ್ ಸೀಸನ್’ಗಳು.

ನೀವು ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಮರುಭೂಮಿಯಲ್ಲೋ ಅಥವಾ ನಮ್ಮ ಮಲೆನಾಡಿನ ಕುಗ್ರಾಮದಲ್ಲೋ ನಿಂತಾಗ ನಿಮಗೆ ಒಂದು ಅಸಲಿ ಸತ್ಯದ ದರ್ಶನವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ ಇಂದು ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಸೆಳೆಯಲು ಅಲ್ಲಿನ ಜನರಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ‘ಹೀಗೆಯೇ ನಗಿ, ಹೀಗೆಯೇ ಕೈ ಮುಗಿಯಿರಿ, ಈ ಬಟ್ಟೆಯನ್ನೇ ತೊಡಿ’ ಅಂತ ಅವರಿಗೆ ಪಾಠ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿನ ಅಸಲಿ ಬದುಕು ಹೇಗಾದರೂ ಇರಲಿ, ಪ್ರವಾಸಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಅದು ‘ಕಲರ್ ಫುಲ್’ ಆಗಿ ಕಾಣಬೇಕು. ಇಂದು ಇದು ‘ಅಸಲೀತನದ ನಾಶ’ ಎಂದು ಅನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ. ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದ ಪೂಜಾ ವಿಧಿಗಳು ಇಂದು ಹದಿನೈದು ನಿಮಿಷದ ‘ಫೊಟೋ ಶೂಟ್’ಗಳಾಗಿ ಬದಲಾಗಿವೆ. ಯಾವ ಮಂತ್ರಕ್ಕೆ ಗಂಟೆಗಟ್ಟಲೆ ಸಮಯ ಬೇಕಿತ್ತೋ, ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸಿಗನಿಗೆ ಬೇಸರವಾಗಬಾರದು ಅಂತ ಅದನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ಚುಟುಕು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಉಳಿಸುವುದಲ್ಲ, ಇದು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಕಟಾವು ಮಾಡಿ ಹಣ ಮಾಡುವುದು!

ಇಲ್ಲಿ ನಾವು ಯಾರನ್ನೂ ದೂಷಿಸುವಂತಿಲ್ಲ. ಹಸಿವು ಎಂಬುದು ದೊಡ್ಡದು. ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಆ ಹಳ್ಳಿಯ ಅಥವಾ ಆ ಸಮುದಾಯದ ಬದುಕಿಗೆ ಹಣ ತರುತ್ತದೆ ಅನ್ನೋದು ನಿಜ. ಆದರೆ ಆ ಹಣದ ಹರಿವಿನ ಜತೆಗೆ ಅಸಲಿ ಬದುಕು ಕೊಚ್ಚಿಹೋಗುತ್ತಿದೆ. ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸಿಗ ಬಂದಾಗ ನಾವು ಅವನನ್ನು ‘ಅತಿಥಿ ದೇವೋಭವ’ ಅಂತ ಮನೆಯೊಳಗೆ ಕರೆದು ಕುಳ್ಳಿರಿಸುತ್ತಿದ್ದೆವು. ಇವತ್ತು ಪ್ರವಾಸಿಗ ಬಂದ ಕೂಡಲೇ ನಮ್ಮ ಕಣ್ಣುಗಳು ಅವನ ಜೇಬಿನ ಮೇಲೆ ಇರುತ್ತವೆ. ಸಂವಹನ ಅನ್ನೋದು ಇಂದು ‘ಹೃದಯದಿಂದ ಹೃದಯಕ್ಕೆ’ ನಡೆಯುತ್ತಿಲ್ಲ, ಅದು ‘ಕಸ್ಟಮರ್ ಮತ್ತು ಕ್ಲೈಂಟ್’ ನಡುವೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಇಂದು ನಾವು ಮಾರುತ್ತಿರುವುದು ಕೇವಲ ಕರಕುಶಲ ವಸ್ತುಗಳನ್ನಲ್ಲ. ನಾವು ನಮ್ಮ ಮುತ್ತಜ್ಜ ಕಲಿಸಿದ ನಂಬಿಕೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಹರಾಜು ಹಾಕುತ್ತಿದ್ದೇವೆ.

ಇಡೀ ಜಗತ್ತು ಇಂದು ಒಂದು ಮನೆಯಂತಾಗಿದೆ ನಿಜ. ಆದರೆ ಆ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬನೂ ಒಬ್ಬನನ್ನೊಬ್ಬನು ಮೀರಿಸಲು ನಕಲಿ ವೇಷ ತೊಟ್ಟು ನಿಂತಿದ್ದಾನೆ. ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದ ಅತಿಯಾದ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪದಿಂದಾಗಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಷೆಗಳು ಸೊರಗುತ್ತಿವೆ, ಸ್ಥಳೀಯ ಉಡುಗೆಗಳು ಕೇವಲ ವಾರಾಂತ್ಯದ ಫ್ಯಾಶನ್ ಆಗುತ್ತಿವೆ. ಯಾವುದೋ ಒಂದು ಪುರಾತನ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ಅರ್ಥವಾಗಲಿ ಅಂತ ನಾವು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುವಾಗ, ಆ ಆಚರಣೆಯ ಮೂಲ ಅರ್ಥವೇ ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಕರಗಿ ಹೋಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಒಂದು ಊರಿನ ಸಮಸ್ಯೆಯಲ್ಲ, ಇದು ಜಾಗತಿಕ ಸಂಕಟ. ಹಿಮಾಲಯದ ತಪ್ಪಲಿನಿಂದ ಹಿಡಿದು ಸಮುದ್ರದ ದಂಡೆಯವರೆಗೆ ಇಂದು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಸೀರೆ ಸುತ್ತಿದಂತೆ ಸುತ್ತಿರುವ ವ್ಯಾಪಾರೀಕರಣದ ಕಪಿಮುಷ್ಟಿ ಅತ್ಯಂತ ಬಲವಾಗಿದೆ.

ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಬೇಕು, ಆದರೆ ಅದು ನಮ್ಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಕೊಂದು ಬೆಳೆಯಬಾರದು. ನಾವು ಪ್ರವಾಸಿಗರಾಗಿ ಹೋದಾಗ ಆ ಊರಿನ ಅಸಲಿ ಬದುಕನ್ನು ಗೌರವಿಸಬೇಕು. ನಮಗೆ ನಾಟಕ ಬೇಕಿಲ್ಲ, ನಮಗೆ ಅವರ ಸಹಜ ಬದುಕು ಬೇಕು ಅಂತ ನಾವು ತೋರಿಸಿಕೊಡಬೇಕು. ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಅನ್ನೋದು ಮ್ಯೂಸಿಯಂನಲ್ಲಿ ಇಡುವ ವಸ್ತುವಾಗಬಾರದು, ಅದು ಹರಿಯುವ ನದಿಯಾಗಬೇಕು. ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮಾರಾಟಕ್ಕಿಟ್ಟರೆ ಹಣ ಸಿಗಬಹುದು, ಆದರೆ ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಅಸ್ಮಿತೆ ವಾಪಸ್ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. ನಮ್ಮ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಕೇವಲ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಗೊಂಬೆಗಳಾಗದಿರಲಿ. ನಾವು ಪ್ರಪಂಚವನ್ನು ನೋಡೋಣ, ಆದರೆ ನಮ್ಮ ಅಂತರಾತ್ಮವನ್ನು ಅಡವಿಟ್ಟು ಅಲ್ಲ.

ಕನ್ನಡ ನಾಡಿನ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಕಲೆಗಳು ಕೇವಲ ಮನೋರಂಜನೆಯ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲ, ಅವು ಈ ಮಣ್ಣಿನ ಜೀವನಾಡಿಗಳು. ಆದರೆ ಇಂದು ಜಾಗತೀಕರಣ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದ ಭರಾಟೆಯಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಕಲೆಗಳು 'ವಾಣಿಜ್ಯೀಕರಣ'ದ (Commodification) ಸುಳಿಗೆ ಸಿಲುಕಿವೆ. ಯಕ್ಷಗಾನದ ಬಣ್ಣದ ವೇಷಗಳು ಹೊಟೇಲ್‌ಗಳ ಸ್ವಾಗತಗೊಂಬೆಗಳಾಗುತ್ತಿವೆ, ಭೂತಾರಾಧನೆಯ ಪಾವಿತ್ರ್ಯ ಕ್ಯಾಮೆರಾ ಫ್ಲ್ಯಾಷ್‌ಗಳ ನಡುವೆ ಕಳೆದುಹೋಗುತ್ತಿವೆ.

ಈ ವಾಣಿಜ್ಯೀಕರಣದಿಂದ ನಮ್ಮ ಅಪ್ಪಟ ಕನ್ನಡದ ಕಲೆಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿ, ಅವುಗಳ ಅಸಲೀತನವನ್ನು (Authenticity) ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಿದೆ. ಯಾವುದೇ ಕಲೆಗೆ ಎರಡು ಮುಖಗಳಿರುತ್ತವೆ - ಒಂದು ಅದರ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಅಥವಾ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ, ಇನ್ನೊಂದು ಅದರ ಕಲಾತ್ಮಕ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ. ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆಯುಳ್ಳ ಕಲೆಗಳನ್ನು (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಭೂತಕೋಲ, ದೈವಾರಾಧನೆ) ಕೇವಲ ಪ್ರವಾಸಿಗರ ಮನೋರಂಜನೆಗಾಗಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವೇದಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಬೇಕು. ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗಾಗಿ ಕಲೆಯನ್ನು ಚುಟುಕುಗೊಳಿಸದೇ (Shortened versions), ಅದರ ಮೂಲ ಸಂರಚನೆಗೆ ಧಕ್ಕೆಯಾಗದಂತೆ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ಶಿಸ್ತನ್ನು ಕಲಾವಿದರು ಮತ್ತು ಸಂಘಟಕರು ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.

ವಾಣಿಜ್ಯೀಕರಣದ ದೊಡ್ಡ ಅಪಾಯವೆಂದರೆ ಮಧ್ಯವರ್ತಿಗಳ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ. ಕಲೆ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸಿಗರ ನಡುವೆ ಲಾಭಕೋರ ಏಜೆನ್ಸಿಗಳು ಬಂದಾಗ ಕಲೆಯ ಅಸಲೀತನ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ. ಕಲೆ ಹುಟ್ಟಿದ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಕಿನ್ನಾಳ ಕಲೆ ಅಥವಾ ಚೆನ್ನಪಟ್ಟಣದ ಗೊಂಬೆ ತಯಾರಕರು) ಪ್ರವಾಸಿಗರು ನೇರವಾಗಿ ಭೇಟಿ ನೀಡುವಂತಾಗಬೇಕು. ಆಗ ಲಾಭವು ನೇರವಾಗಿ ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ತಲುಪುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕಲೆಯ ಮೂಲ ಸ್ವರೂಪ ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ಅರಿವಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ಕೇವಲ ‘ನೋಡಿ ಹೋಗುವ’ ಅವಕಾಶ ನೀಡುವ ಬದಲು, ಕಲೆಯ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಶ್ರಮದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುವ ಕಾರ್ಯಾಗಾರಗಳನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.

ಕಲೆ ಕೇವಲ ಪ್ರದರ್ಶನದ ವಸ್ತುವಾಗಬಾರದೆಂದರೆ, ಅದು ಜ್ಞಾನದ ಭಾಗವಾಗಬೇಕು. ಶಾಲಾ-ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಾನಪದ ಕಲೆಗಳನ್ನು ಕೇವಲ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಹಬ್ಬಗಳಿಗಷ್ಟೇ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸದೇ, ಒಂದು ವಿಷಯವಾಗಿ ಕಲಿಸಬೇಕು. ಯಕ್ಷಗಾನ, ಕಂಸಾಳೆ, ವೀರಗಾಸೆಯಂಥ ಕಲೆಗಳ ಹಿರಿಯ ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಗೌರವಧನ ನೀಡಿ, ಅವರಿಂದ ಯುವ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತ ತರಬೇತಿ ಕೊಡಿಸಬೇಕು. ಕಲೆಯ ಆಳ ತಿಳಿದ ಕಲಾವಿದ ಎಂದಿಗೂ ಹಣಕ್ಕಾಗಿ ಅದನ್ನು ವಿಕೃತಗೊಳಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ವಾಣಿಜ್ಯೀಕರಣದ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ನಕಲಿ ವಸ್ತುಗಳ ಹಾವಳಿ ಹೆಚ್ಚು. ಇಳಕಲ್ ಸೀರೆ ಅಥವಾ ಮೈಸೂರು ರೇಷ್ಮೆಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನಕಲಿ ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವುದು ಕಲೆಯ ಹೆಸರಿಗೆ ತರುವ ದ್ರೋಹ. ನಮ್ಮ ನಾಡಿನ ವಿಶಿಷ್ಟ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜಿಐ ಟ್ಯಾಗ್‌ಗಳನ್ನು ಪಡೆದು, ಅದರ ಲೋಗೋ ಇರುವ ಅಸಲಿ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಬೇಕು. ಕಲಾವಿದರೇ ನೇರವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲು ಸರಕಾರಿ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ‘ಇ-ಕಾಮರ್ಸ್’ ವೇದಿಕೆಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಬೇಕು.

ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಕಲೆ ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಹೇಗೆ ಕಾಣಬೇಕು ಎಂಬ ಬಗ್ಗೆ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸುವುದು ಅತಿ ಮುಖ್ಯ. ಐತಿಹಾಸಿಕ ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಫೊಟೋಗ್ರಫಿ, ವಿಡಿಯೋಗ್ರಫಿ ಮತ್ತು ವರ್ತನೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಬೇಕು. ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು ‘ಪ್ರದರ್ಶನ’ವಲ್ಲ, ಅದು ಅವರ ‘ಜೀವನ’ ಎಂಬ ಭಾವನೆಯನ್ನು ಪ್ರವಾಸಿಗರಲ್ಲಿ ಮೂಡಿಸಬೇಕು. ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ಕೇವಲ ವಾಣಿಜ್ಯೀಕರಣಕ್ಕೆ ದಾರಿಯಲ್ಲ, ಅದು ರಕ್ಷಣೆಯ ದಾರಿಯೂ ಆಗಬಹುದು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಲೆಯ ಮೂಲ ರೂಪ, ಹಾಡುಗಳು, ಕುಣಿತದ ಹೆಜ್ಜೆಗಳನ್ನು ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಬಳಸಿ ದಾಖಲಿಸಬೇಕು (Digital Archiving). ಇದರಿಂದ ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಲೆ ವಿಕೃತಗೊಂಡರೂ ಮೂಲ ರೂಪವನ್ನು ಮರುಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಪರೂಪದ ಕಲೆಗಳನ್ನು ವರ್ಚುವಲ್ ರಿಯಾಲಿಟಿ (VR) ಮೂಲಕ ಜನರಿಗೆ ತಲುಪಿಸುವುದರಿಂದ, ಮೂಲ ತಾಣಗಳ ಮೇಲಿನ ಭೌತಿಕ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬಹುದು.

ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ವಸ್ತುವಾದಾಗ ಬೆಲೆ ಸಿಗಬಹುದು, ಆದರೆ ಮೌಲ್ಯ ಕಳೆದುಹೋಗುತ್ತದೆ. ನಮ್ಮ ಕನ್ನಡ ನಾಡಿನ ಕಲೆಗಳನ್ನು ಉಳಿಸುವುದು ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಹಣ ನೀಡುವುದಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಆ ಕಲೆಗಳ ಹಿಂದಿರುವ 'ಆತ್ಮ'ವನ್ನು ಗೌರವಿಸುವುದು. ಸರಕಾರ, ಸಾರ್ವಜನಿಕರು ಮತ್ತು ಕಲಾವಿದರು - ಈ ಮೂರೂ ಶಕ್ತಿಗಳು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರೆ ಮಾತ್ರ, ನಾವು ನಮ್ಮ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ವಾಣಿಜ್ಯೀಕರಣದ ಕಪಿಮುಷ್ಟಿಯಿಂದ ಬಿಡಿಸಿ, ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಅದರ ಅಪ್ಪಟ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯ.

ಪಂಚತಾರಾ ಹೊಟೇಲ್‌ಗಳ ಒಳಗೆ ಕೃತಕವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುವ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವರ ಗುಡಿಸಲುಗಳು ಮತ್ತು ‘ಗ್ರಾಮೀಣ ಪರಿಸರ’ವು ಇಂದಿನ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದ ವೈರುಧ್ಯಗಳಿಗೆ ಹಿಡಿದ ಕೈಗನ್ನಡಿಯಾಗಿದೆ. ನಾವು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವ ಭರದಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಒಂದು ‘ಸರಕು’ (Commodity) ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಇದು ಸಾಕ್ಷಿ. ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯದ ಬದುಕು ಕೇವಲ ಒಂದು ಶೈಲಿಯಲ್ಲ, ಅದೊಂದು ಸುದೀರ್ಘ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ನಿಸರ್ಗದೊಂದಿಗಿನ ಅವಿನಾಭಾವ ಸಂಬಂಧ. ಪಂಚತಾರಾ ಹೊಟೇಲ್‌ನ ಹವಾನಿಯಂತ್ರಿತ ಕೊಠಡಿಗಳ ನಡುವೆ ಹುಲ್ಲಿನ ಗುಡಿಸಲು ಕಟ್ಟುವುದು ಅಥವಾ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದ ಕಲೆಯನ್ನು ಕೇವಲ ಅಲಂಕಾರಿಕ ವಸ್ತುವಾಗಿ ಬಳಸುವುದು ಆ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಮಾಡುವ ಅವಮಾನದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು ಅದರ ಆಳವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು ಕೇವಲ ಒಂದು ‘ಫೊಟೋ ಅವಕಾಶ’ (Photo-op) ಆಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ಹಳ್ಳಿ ಜೀವನದ ಅನುಭವ ನೀಡಲು ಹೊಟೇಲ್ ಮಾಲೀಕರು ಲಕ್ಷಾಂತರ ರೂಪಾಯಿ ಖರ್ಚು ಮಾಡಿ ಕೃತಕ ಹಳ್ಳಿಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಈ ಐಷಾರಾಮಿ ಗುಡಿಸಲುಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ನಿಜವಾದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಬದುಕು, ಅಲ್ಲಿನ ಬಡತನ, ಸೌಲಭ್ಯಗಳ ಕೊರತೆ ಮತ್ತು ಜನರ ಬೆವರಿನ ಬೆಲೆ ಎಂದಿಗೂ ಅರ್ಥವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಇದು ಒಂದು ರೀತಿಯ ‘ವಂಚನೆಯ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ’. ನಿಜವಾದ ಹಳ್ಳಿಯ ಅನುಭವ ಬೇಕೆನ್ನುವವರು ಹಳ್ಳಿಗೇ ಹೋಗಬೇಕು, ಬದಲಾಗಿ ಹಳ್ಳಿಯ ಪ್ರತಿರೂಪವನ್ನು ಹೊಟೇಲಿನಲ್ಲಿ ನೋಡುವುದು ನೈಜತೆಗೆ ದೂರವಾದದ್ದು.

ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: ರಕ್ತ, ಶೃಂಗಾರ, ಅಧಿಕಾರ ವ್ಯಾಮೋಹದ ಅರಮನೆಯ ಅಂತರಂಗ

ಹಲವು ಬಾರಿ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವರನ್ನು ಕೇವಲ ಪ್ರದರ್ಶಕ ವಸ್ತುಗಳನ್ನಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರ ಉಡುಪು, ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ಜೀವನಶೈಲಿಯನ್ನು ಪ್ರವಾಸಿಗರ ರಂಜನೆಗಾಗಿ ಮಾರಾಟಕ್ಕಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಬಂದ ಲಾಭದ ಬಹುಪಾಲು ದೊಡ್ಡ ಹೊಟೇಲ್ ಮಾಲೀಕರ ಪಾಲಾಗುತ್ತದೆಯೇ ಹೊರತು, ಆ ಮೂಲ ಜನಾಂಗದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಬಳಕೆಯಾಗುವುದು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ. ಇದು ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದಲೂ ಸಮರ್ಥನೀಯವಲ್ಲ.

ಇಂದಿನ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮವು ‘ಅನುಭವ’ದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ‘ಕೃತಕತೆ’ಯನ್ನು ಮಾರುತ್ತಿದೆ. ಇದರ ಬದಲು, ಸಮುದಾಯ ಆಧಾರಿತ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮಕ್ಕೆ (Community-based Tourism) ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಬೇಕು. ಪ್ರವಾಸಿಗರು ನೇರವಾಗಿ ಹಳ್ಳಿಗಳಿಗೆ ಹೋಗಿ, ಅಲ್ಲಿನ ಜನರೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆತು, ಅವರ ಆತಿಥ್ಯ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ, ಆ ಮೂಲಕ ಆ ಹಳ್ಳಿಯ ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ ನೆರವಾಗುವಂತಾಗಬೇಕು. ಹೊಟೇಲ್‌ನೊಳಗಿನ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಅಥವಾ ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ಗುಡಿಸಲುಗಳಿಗಿಂತ, ಹಳ್ಳಿಯ ಮಣ್ಣಿನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಕಳೆಯುವ ಒಂದು ದಿನ ಹೆಚ್ಚು ಮೌಲ್ಯಯುತವಾದುದು. ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮವು ಒಂದು ದೇಶದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಜಗತ್ತಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸುವ ಸೇತುವೆಯಾಗಬೇಕು. ಆದರೆ ಅದು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಅಣಕಿಸುವಂತಿರಬಾರದು. ಪಂಚತಾರಾ ಹೊಟೇಲ್‌ಗಳು ಐಷಾರಾಮಿ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ನೀಡುವುದಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿರಲಿ. ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನರ ಬದುಕು ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಪರಿಸರವು ಅದರ ನೈಜ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಇರಲಿ. ನಾವು ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಗೌರವಿಸಬೇಕೆಂದರೆ, ಅದನ್ನು ಅದರ ಮೂಲ ರೂಪದಲ್ಲಿಯೇ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮತ್ತು ಪ್ರೀತಿಸುವ ಗುಣ ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.