ಗೂಗಲ್ ಮ್ಯಾಪ್‌ಗೆ ಸಿಗದ ರಹಸ್ಯ ತಾಣಗಳು: ಇತಿಹಾಸದ ಮೌನ ಸಾಕ್ಷಿಗಳು

ನಾನು ಮೊನ್ನೆ ಕತಾರಿಗೆ ಹೋಗುವಾಗ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿಂದ ಬರುವಾಗ ಟ್ರಾವಿಸ್ ಎಲ್ಬರೋ ಬರೆದ 'Atlas of Unexpected Places: Haphazard Discoveries, Chance Places and Unimaginable Destinations' ಅಪರೂಪದ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಓದಿ ಮುಗಿಸಿದೆ. ಪುಸ್ತಕದ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆಯುವ ಮುನ್ನ ನಿಮಗೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಲೇಖಕ ಟ್ರಾವಿಸ್ ಎಲ್ಬರೋ ಎಂಬ ಒಬ್ಬ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪ್ರವಾಸಿ ಲೇಖಕರ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಬೇಕು. ಅವರು ಕೇವಲ ಭೂಗೋಳ ಅಥವಾ ಇತಿಹಾಸದ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆಯುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಬರಹಗಾರರಲ್ಲ. ಅವರು 'ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣದ' ಇತಿಹಾಸದ ಪತ್ತೇದಾರಿ ಎಂದೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧ.

ಟ್ರಾವಿಸ್ ಅವರನ್ನು ಅನೇಕರು 'ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪ್ರವಾಸಿ' ಎಂದು ಕರೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ಅವರು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳಿಗೆ ಹೋಗುವ ಬದಲು, ಜಗತ್ತು ಮರೆತುಬಿಟ್ಟಿರುವ ಅಥವಾ ನಕ್ಷೆಯಿಂದ ಅಳಿಸಿಹೋಗುತ್ತಿರುವ ಸ್ಥಳಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅತೀವ ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. 'ನಮಗೆ ತಿಳಿದಿದೆ ಎಂದು ನಾವು ಭಾವಿಸುವ ಸ್ಥಳಗಳ ಹಿಂದೆ ಅಡಗಿರುವ ಅಜ್ಞಾತ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಹುಡುಕುವುದು' ಅವರ ಹವ್ಯಾಸ.

ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: ವಿಶ್ವದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸಾಹಸ ಗಾಥೆಯ ಕರುಣಾಜನಕ ಚಿತ್ರಣ 'ದಿ ವರ್ಸ್ಟ್ ಜರ್ನಿ ಇನ್ ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್' ಒಂದು ಅವಲೋಕನ

ನನಗೆ ಟ್ರಾವಿಸ್ ಎಲ್ಬರೋ ಪರಿಚಯವಾಗಿರುವುದು ಅವರು ಲಂಡನ್ ನಗರದ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆದ ಪುಸ್ತಕದಿಂದ. ಒಂದು ಬಸ್ ನ್ನು ಕಥಾನಾಯಕನನ್ನಾಗಿ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ಅವರು ಚಿತ್ರಿಸಿರುವ ರೀತಿ ಅನನ್ಯ. ಲಂಡನ್‌ನ ಕೆಂಪು ಬಸ್‌ಗಳು (The Bus We Loved) ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿನ ಲಂಡನ್ ಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ನ ಇತಿಹಾಸದ ಬಗ್ಗೆ ಅವರು ಬರೆದಿರುವ ಪುಸ್ತಕಗಳು ಸಮಾಜದ ಸಾಮಾನ್ಯ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಅಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ. ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ವಸ್ತುವಿನಲ್ಲೂ ಒಂದು ಮಹಾನ್ ಕಥೆಯನ್ನು ಹುಡುಕುವುದು ಅವರ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ. ಎಲ್ಬರೋ ಅವರಿಗೆ 'ಪರಿತ್ಯಕ್ತ' (Abandoned) ವಸ್ತುಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳಗಳೆಂದರೆ ಅಪಾರ ಪ್ರೀತಿ. ಪೋಸ್ಟ್‌ಕಾರ್ಡ್‌ಗಳು, ಹಳೆಯ ನಕ್ಷೆಗಳು, ವಿನೈಲ್ ರೆಕಾರ್ಡ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಉದ್ಯಾನವನಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅವರು ಬರೆಯುವ ರೀತಿ ಓದುಗರನ್ನು ಭೂತಕಾಲಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತದೆ. ಅವರ ಬರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಬಗೆಯ 'ವಿಷಾದದ ಸೌಂದರ್ಯ' ಸದಾ ಇರುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಿದ್ದೇನೆ.

ಎಲ್ಬರೋ ಭೌಗೋಳಿಕತೆಯನ್ನು ಕೇವಲ ಮಣ್ಣು ಮತ್ತು ಕಲ್ಲುಗಳಾಗಿ ನೋಡುವುದಿಲ್ಲ. ಒಂದು ಸ್ಥಳವು ಮನುಷ್ಯನ ಮನಸಿನ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ಭಾವನೆಗಳ ಮೇಲೆ ಎಂಥ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅವರು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದನ್ನೇ ಅವರು ತಮ್ಮ 'Atlas of Unexpected Places: Haphazard Discoveries, Chance Places and Unimaginable Destinations' ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಸೊಗಸಾಗಿ ಮಂಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು ಬರೆದ Atlas of Improbable Places: A Journey to the World's Most Unusual Corners ಮತ್ತು Atlas of Vanishing Places ಕೃತಿಗಳು ಕೂಡ ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಎಲ್ಬರೋ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಭಾಷಣಕಾರರೂ ಹೌದು. ಬಿಬಿಸಿ ರೇಡಿಯೋ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ಸಮಾಜ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ನೀಡುವ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗಳು ಜನಪ್ರಿಯ. ಅವರು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು 'ಪಾಪ್ ಕಲ್ಚರ್' ಮತ್ತು 'ಗಂಭೀರ ಇತಿಹಾಸ'ದ ನಡುವಿನ ಸೇತುವೆಯಂತೆ ನೋಡುತ್ತಾರೆ.

ಟ್ರಾವಿಸ್ ಎಲ್ಬರೋ ಅವರು ನಮಗೆ ಜಗತ್ತನ್ನು ನೋಡುವ ಹೊಸ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ನನಗೆ ಅನೇಕ ಸಲ ಅನಿಸಿದೆ. 'ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಹೊಸತೇನೂ ಉಳಿದಿಲ್ಲ' ಎನ್ನುವವರಿಗೆ, 'ನೀವು ಸರಿಯಾದ ಕಡೆಗೆ ನೋಡುತ್ತಿಲ್ಲ' ಎಂದು ಅವರು ತಮ್ಮ ಬರಹಗಳ ಮೂಲಕ ಉತ್ತರಿಸುತ್ತಾರೆ.

'Atlas of Unexpected Places: Haphazard Discoveries, Chance Places and Unimaginable Destinations' ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಕೃತಿ. ಇದು ಕೇವಲ ಒಂದು ಪ್ರವಾಸ ಕಥನವಲ್ಲ, ಇದು ಭೂಪಟದಲ್ಲಿ ಸುಲಭವಾಗಿ ಸಿಗದ, ಆದರೆ ವಿಶಿಷ್ಟ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಜಗತ್ತಿನ ವಿಲಕ್ಷಣ ತಾಣಗಳ ಒಂದು ಅದ್ಭುತ ದಾಖಲೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಟ್ಲಾಸ್ ಎಂದರೆ ನಮಗೆ ದೇಶಗಳು, ರಾಜಧಾನಿಗಳು ಮತ್ತು ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಗಳ ನೆನಪಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಟ್ರಾವಿಸ್ ಎಲ್ಬರೋ ಅವರ ಈ ಪುಸ್ತಕವು ನಮಗೆ 'ಅಪರಿಚಿತ' ಜಗತ್ತನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾದ ಸ್ಥಳಗಳು ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಅವು ಮಾನವನ ಹಠಮಾರಿ ಪ್ರವೃತ್ತಿ, ಪ್ರಕೃತಿಯ ವಿಚಿತ್ರ ನಡವಳಿಕೆ ಅಥವಾ ಇತಿಹಾಸದ ಆಕಸ್ಮಿಕಗಳಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಯಾದವುಗಳು. ಈ ಪುಸ್ತಕವು ಓದುಗರನ್ನು ಆಧುನಿಕ ಜಗತ್ತಿನ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣದ ಮೂಲೆಗಳಿಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತದೆ.

ಈ ಕೃತಿಯನ್ನು ನಾಲ್ಕು ಮುಖ್ಯ ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಿಭಾಗವೂ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಅನುಭವವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಮೊದಲನೆಯದು, ಪರಿತ್ಯಕ್ತ ತಾಣಗಳು (Abandoned Places). ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವೈಭವದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ಈಗ ಭೂತಬಂಗಲೆಗಳಂತಾಗಿರುವ ನಗರಗಳ ವಿವರಣೆಯಿದೆ. ಎರಡನೆಯದು, ಗುಪ್ತ ಅಥವಾ ಅದೃಶ್ಯ ಸ್ಥಳಗಳು (Hidden Places). ಮಾನವನ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಸಿಗದ ಅಥವಾ ಮುಚ್ಚಿಡಲಾದ ರಹಸ್ಯ ತಾಣಗಳು. ಮೂರನೆಯದು, ಅತಿರೇಕದ ಸೃಷ್ಟಿಗಳು (Extreme Places). ಕಠಿಣ ಹವಾಮಾನ ಅಥವಾ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸವಾಲುಗಳ ನಡುವೆಯೂ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಥಳಗಳು ಹಾಗೂ ನಾಲ್ಕನೆಯದು, ಆಕಸ್ಮಿಕ ತಾಣಗಳು (Accidental Places). ಯಾವುದೇ ಪೂರ್ವ ಯೋಜನೆಯಿಲ್ಲದೆ, ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ಸೃಷ್ಟಿಯಾದ ವಿಲಕ್ಷಣ ಪ್ರದೇಶಗಳು.

ಈ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಜಪಾನಿನ ಹಾಶಿಮಾ ದ್ವೀಪ, ಅಮೆರಿಕದ ಸೆಂಟ್ರೇಲಿಯಾ, ಉಜ್ಬೇಕಿಸ್ತಾನದ ಅರಲ್ ಸಮುದ್ರದ ಹಡಗುಗಳ ಸ್ಮಶಾನ, ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ ಬರ್ನ್‌ವಿಲ್ಲೆ, ಇತಿಹಾಸದ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹುದುಗಿಹೋಗಿರುವ ಈ 'ಭೂತ ಪಟ್ಟಣ' ಕ್ರಾಕೋ ಸೇರಿದಂತೆ ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ಜಾಗಗಳ ವಿಸ್ಮಯಕಾರಿ ವಿವರಗಳಿವೆ.

ಜಪಾನಿನ ಹಾಶಿಮಾ ದ್ವೀಪವನ್ನೇ ನೋಡೋಣ. ಜಪಾನ್‌ನ ಸಮುದ್ರ ತೀರದಿಂದ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಹಾಶಿಮಾ ದ್ವೀಪ, ಅತ್ಯಂತ ರೋಚಕ ಮತ್ತು ದಿಗಿಲು ಹುಟ್ಟಿಸುವ ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಇದನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ 'ಗುಂಕಂಜಿಮಾ' ಅಥವಾ 'ಯುದ್ಧನೌಕೆಯ ದ್ವೀಪ' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಏಕೆಂದರೆ ದೂರದಿಂದ ನೋಡಿದಾಗ ಇದು ಸಮುದ್ರದ ಮೇಲೆ ತೇಲುತ್ತಿರುವ ಬೃಹತ್ ಯುದ್ಧ ಹಡಗಿನಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಜಪಾನ್ ಕೈಗಾರಿಕೀಕರಣದತ್ತ ಹೆಜ್ಜೆ ಹಾಕುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಹಾಶಿಮಾ ದ್ವೀಪದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಮೃದ್ಧವಾದ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ನಿಕ್ಷೇಪವಿರುವುದು ಪತ್ತೆಯಾಯಿತು. ಮಿತ್ಸುಬಿಷಿ ಕಂಪನಿಯು ಈ ದ್ವೀಪವನ್ನು ಖರೀದಿಸಿ, ಸಮುದ್ರದ ಆಳದಲ್ಲಿ ಗಣಿಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಕಾರ್ಮಿಕರು ಮತ್ತು ಅವರ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗಾಗಿ ದ್ವೀಪದ ಪ್ರತಿ ಇಂಚು ಜಾಗವನ್ನೂ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಬೃಹತ್ ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. 1959ರ ವೇಳೆಗೆ, ಈ ಸಣ್ಣ ದ್ವೀಪವು ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ದಟ್ಟ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿದ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು.

ಈ ದ್ವೀಪವು ಜಪಾನ್‌ನ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಬೃಹತ್ ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ವಸತಿ ಸಮುಚ್ಚಯಗಳಿಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಯಿತು. ಟ್ರಾವಿಸ್ ಎಲ್ಬರೋ ವಿವರಿಸುವಂತೆ, ಇಲ್ಲಿ ಶಾಲೆಗಳು, ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳು, ಸಿನಿಮಾ ಮಂದಿರಗಳು ಮತ್ತು ಅಂಗಡಿಗಳೆಲ್ಲವೂ ಈ ಕಿರಿದಾದ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿದ್ದವು. ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಎಷ್ಟಿತ್ತೆಂದರೆ, ಮಕ್ಕಳು ಆಟವಾಡಲು ಕಟ್ಟಡಗಳ ಮೇಲೆ 'ಚಾವಣಿ ಉದ್ಯಾನ'ಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ಗೋಡೆಗಳು ದ್ವೀಪವನ್ನು ಸಮುದ್ರದ ಅಲೆಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. 1970ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಇಂಧನವಾಗಿ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲಿನ ಬಳಕೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಬಳಕೆ ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ, ಹಾಶಿಮಾ ದ್ವೀಪದ ಅವನತಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು.

1974ರಲ್ಲಿ ಗಣಿಯನ್ನು ಮುಚ್ಚಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಕೆಲವೇ ವಾರಗಳಲ್ಲಿ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿದ್ದ ಸಾವಿರಾರು ಜನರು ಅದನ್ನು ತೊರೆದರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಬಟ್ಟೆಬರೆ, ಪೀಠೋಪಕರಣಗಳನ್ನು ಅಲ್ಲೇ ಬಿಟ್ಟು ಹೋದರು. ಅಂದಿನಿಂದ ಈ ದ್ವೀಪವು ನಿರ್ಜನವಾಯಿತು. ಇಂದು ಇಲ್ಲಿನ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಉಪ್ಪಿನ ಗಾಳಿಗೆ ಸಿಲುಕಿ ಶಿಥಿಲಗೊಂಡಿವೆ, ಕಿಟಕಿಗಳು ಒಡೆದಿವೆ ಮತ್ತು ಗೋಡೆಗಳು ಕುಸಿಯುತ್ತಿವೆ. ಈ ದ್ವೀಪವು ಕೇವಲ ತಾಂತ್ರಿಕ ಪ್ರಗತಿಯ ಸಂಕೇತವಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಕರಾಳ ಇತಿಹಾಸವನ್ನೂ ಹೊಂದಿದೆ. ಎರಡನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೊರಿಯಾ ಮತ್ತು ಚೀನಾದ ಯುದ್ಧ ಕೈದಿಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಬಲವಂತವಾಗಿ ದುಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿತ್ತು ಎಂಬ ಅಂಶವನ್ನು ಲೇಖಕರು ಮಾರ್ಮಿಕವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಈ 'ಭೂತ ದ್ವೀಪ'ದ ಕಥೆಗೆ ಒಂದು ಗಂಭೀರ ಆಯಾಮವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಹಾಶಿಮಾ ದ್ವೀಪವು ಇಂದು ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ಮನುಷ್ಯ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳು ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಮಣ್ಣು ಪಾಲಾಗುತ್ತವೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಇದು ಸಾಕ್ಷಿ. ಸಮುದ್ರದ ನಡುವೆ ಏಕಾಂಗಿಯಾಗಿ ನಿಂತಿರುವ ಈ ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ಹಡಗು, ಮನುಷ್ಯನ ಹಠ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಅಂತಿಮ ಗೆಲುವಿನ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ.

ಈ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾದ ಅತ್ಯಂತ ಭೀಕರ ಮತ್ತು ನಂಬಲಾಗದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕದ ಪೆನ್ಸಿಲ್ವೇನಿಯಾದ ಸೆಂಟ್ರೇಲಿಯಾ ಪಟ್ಟಣವು ಪ್ರಮುಖವಾದುದು. ಇದು ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಗಣಿಗಾರಿಕೆಯಿಂದ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿದ್ದ ಊರು. ಆದರೆ ಇಂದು ಅಕ್ಷರಶಃ 'ನೆಲದಡಿಯ ನರಕ'ವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಸೆಂಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಈ ದುರಂತ ಆರಂಭವಾಗಿದ್ದು 1962ರಲ್ಲಿ. ಊರಿನ ಕಸದ ಗುಂಡಿಗೆ ಹಚ್ಚಿದ ಬೆಂಕಿಯು ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿದ್ದ ಕೈಬಿಟ್ಟ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಗಣಿಯ ಸುರಂಗಕ್ಕೆ ಹರಡಿತು. ಭೂಮಿಯ ಆಳದಲ್ಲಿದ್ದ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ನಿಕ್ಷೇಪವು ಒಮ್ಮೆ ಬೆಂಕಿ ಹೊತ್ತಿಕೊಂಡ ಮೇಲೆ ಅದನ್ನು ಆರಿಸುವುದು ಅಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ದಶಕಗಳು ಕಳೆದರೂ ಈ ಬೆಂಕಿ ಆರುವ ಬದಲು ಭೂಮಿಯ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹರಡುತ್ತಲೇ ಸಾಗಿತು. ಸೆಂಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವುದು ಒಂದು ದಿಗಿಲು ಹುಟ್ಟಿಸುವ ಅನುಭವ. ರಸ್ತೆಗಳ ಬಿರುಕಿನಿಂದ ವಿಷಕಾರಿ ಕಾರ್ಬನ್ ಮೊನಾಕ್ಸೈಡ್ ಅನಿಲ ಮತ್ತು ಬಿಳಿ ಹೊಗೆ ಸದಾ ಹೊರಬರುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ನೆಲವು ವಿಪರೀತ ಬಿಸಿಯಾಗಿದ್ದು, ಕೆಲವು ಕಡೆ ರಸ್ತೆಗಳು ಕುಸಿದು ಬೃಹತ್ ಹೊಂಡಗಳಾಗಿವೆ.

1980ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಮನೆಯ ಹಿತ್ತಲಿನಲ್ಲಿ ಹಠಾತ್ತಾಗಿ ಬಿದ್ದ ಬೃಹತ್ ಗುಂಡಿಗೆ ಬಾಲಕನೊಬ್ಬ ಬೀಳುವ ಹಂತಕ್ಕೆ ತಲುಪಿದಾಗ ಸರಕಾರ ಎಚ್ಚೆತ್ತುಕೊಂಡಿತು. ಅಲ್ಲಿನ ನಿವಾಸಿಗಳಿಗೆ ಜೀವ ಹಾನಿಯಾಗುವ ಸಂಭವವಿದ್ದಿದ್ದರಿಂದ, ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು. ಅವರ ಮನೆಗಳನ್ನು ನೆಲಸಮಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಇಂದು ಅಲ್ಲಿ ಬೆರಳೆಣಿಕೆಯಷ್ಟು ಜನರು ಮಾತ್ರ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಆ ಊರಿಗೆ ಯಾವುದೇ 'ಜಿಪ್ ಕೋಡ್' ಕೂಡ ಇಲ್ಲ. ಪಟ್ಟಣದ ಬಹುತೇಕ ಭಾಗಗಳು ಈಗ ಕಾಡಿನಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿವೆ. ಸೆಂಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಇನ್ನೂ ಕನಿಷ್ಠ 250 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಉರಿಯುತ್ತಲೇ ಇರಬಹುದು. ಭೂಮಿಯ ಒಳಗಿನ ಈ ಬೆಂಕಿಯನ್ನು ತಡೆಯಲು ಯಾರಿಗೂ ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಲ್ಲ. ಮಾನವನ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯವು ಹೇಗೆ ಇಡೀ ಪಟ್ಟಣವನ್ನೇ ಭೂಪಟದಿಂದ ಅಳಿಸಿ ಹಾಕಬಲ್ಲದು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಸೆಂಟ್ರೇಲಿಯಾ ಒಂದು ಜೀವಂತ ಸಾಕ್ಷಿ. ಮಾನವನ ಅಸಹಾಯಕತೆಯ ಸಂಕೇತದಂತೆ ತೋರುವ ಈ ನಗರದಲ್ಲಿ ಸುಂದರ ಹಸಿರು ಕಾಡುಗಳ ಮಧ್ಯೆ ನೆಲದಡಿಯಿಂದ ಹೊಗೆ ಬರುತ್ತಿರುವ ದೃಶ್ಯ ಜಗತ್ತಿನ ಬೇರಾವ ಅಟ್ಲಾಸ್‌ನಲ್ಲೂ ಸಿಗಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.

ಇತಿಹಾಸದ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹುದುಗಿಹೋಗಿರುವ ಇಟಲಿಯ ಕ್ರಾಕೊ ಎಂಬ 'ಭೂತ ಪಟ್ಟಣ'ದ ಬಗ್ಗೆ ಆಕರ್ಷಕ ವಿವರಗಳಿವೆ. ಇಟಲಿಯ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದ ಬೆಸಿಲಿಕಾಟಾ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಕ್ರಾಕೊ ಪಟ್ಟಣವು ಒಂದು ಕಡಿದಾದ ಬಂಡೆಯ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿದೆ. ಮಧ್ಯಯುಗದ ಕಾಲದ ಈ ಪಟ್ಟಣವು ದೂರದಿಂದ ನೋಡಲು ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರ ಕೋಟೆಯಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಮನೆಗಳು ಮತ್ತು ರಸ್ತೆಗಳು ಬೆಟ್ಟದ ಆಕಾರಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಹೆಣೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಇದೊಂದು ಅದ್ಭುತವಾಗಿದೆ. ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಜನಜಂಗುಳಿಯಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದ ಈ ಪಟ್ಟಣವು ಇಪ್ಪತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಸರಣಿ ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿಕೋಪಗಳಿಗೆ ತುತ್ತಾಯಿತು. 1963 ರಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ಭೀಕರ ಭೂಕುಸಿತವು (Landslide) ಪಟ್ಟಣದ ಅಡಿಪಾಯವನ್ನೇ ಅಲುಗಾಡಿಸಿತು. ಪೆನ್ಸಿಲ್ವೇನಿಯಾದ ಸೆಂಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿ ಮಾನವ ನಿರ್ಮಿತ ಬೆಂಕಿ ಕಾರಣವಾದರೆ, ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಭೌಗೋಳಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ವಿನಾಶಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದವು. ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ಪ್ರವಾಹ ಮತ್ತು ಭೂಕಂಪಗಳು ಜನರನ್ನು ಈ ಸುಂದರ ಊರನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗುವಂತೆ ಮಾಡಿದವು. 1980ರ ವೇಳೆಗೆ ಈ ಪಟ್ಟಣವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿರ್ಜನವಾಯಿತು.

ಟ್ರಾವಿಸ್ ಎಲ್ಬರೋ ಅವರು ಕ್ರಾಕೊವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವ ರೀತಿ ಅದ್ಭುತವಾಗಿದೆ. ಜನರು ಹೊರಟು ಹೋದ ಮೇಲೆ ಇಲ್ಲಿನ ಮನೆಗಳು, ಚರ್ಚ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಬೀದಿಗಳು ಹಾಗೆಯೇ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿವೆ. ಕಾಲವು ಇಲ್ಲಿ ಸ್ಥಗಿತಗೊಂಡಿದೆಯೇನೋ ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಮೂಡುತ್ತದೆ. ಜನರಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಇಲ್ಲಿನ ಗೋಡೆಗಳು ಇತಿಹಾಸದ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತವೆ. ಗಿಡಗಂಟಿಗಳು ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಆವರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ಮನುಷ್ಯ ನಿರ್ಮಿತ ಕಲೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿಯ ನಡುವಿನ ಸಂಘರ್ಷ ಇಲ್ಲಿ ಎದ್ದುಕಾಣುತ್ತದೆ. ಇಂದಿಗೂ ಕ್ರಾಕೊ ಪಟ್ಟಣವು ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ಮತ್ತು ಸಿನಿಮಾ ನಿರ್ದೇಶಕರಿಗೆ ನೆಚ್ಚಿನ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ಇದರ ವಿಲಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ವಿಷಾದದ ಸೌಂದರ್ಯದಿಂದಾಗಿ, 'The Passion of the Christ' ಮತ್ತು ಜೇಮ್ಸ್ ಬಾಂಡ್ ಸರಣಿಯ 'Quantum of Solace' ನಂಥ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬದುಕು ತುಂಬಿದ್ದ ಈ ಊರು ಈಗ ಕೇವಲ ಒಂದು ಚಲನಚಿತ್ರದ ಸೆಟ್‌ನಂತೆ ಭಾಸವಾಗುವುದು ಈ ಸ್ಥಳದ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ತಿರುವು. ಕ್ರಾಕೊ ನಮಗೆ ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ಪಾಠವನ್ನು ಕಲಿಸುತ್ತದೆ - ನಾವು ಎಷ್ಟು ಭವ್ಯವಾದ ನಗರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರೂ, ಪ್ರಕೃತಿಯ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಬದಲಾವಣೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಕ್ಷಣಮಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಳಿಸಿಹಾಕಬಲ್ಲದು.

ಈ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾದ ಅತ್ಯಂತ ಭೀಕರ ಮತ್ತು ಎದೆನಡುಗಿಸುವ ಭಾಗವೆಂದರೆ ಅದು ಅರಲ್ ಸಮುದ್ರದ ವಿನಾಶದ ಕಥೆ. ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತಿನ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸರೋವರವಾಗಿದ್ದ ಅರಲ್ ಸಮುದ್ರವು ಇಂದು ಹಡಗುಗಳ ಸ್ಮಶಾನವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಬದಲಾವಣೆಯಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಮನುಷ್ಯನ ಅತಿಯಾಸೆ ಮತ್ತು ಅವಿವೇಕದ ನಿರ್ಧಾರಗಳು ಹೇಗೆ ಒಂದು ಸುಂದರ ಪರಿಸರವನ್ನು ಮರುಭೂಮಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಬಲ್ಲವು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಜಗತ್ತಿನ ಮುಂದಿರುವ ಜೀವಂತ ಉದಾಹರಣೆ. ಮಧ್ಯ ಏಷ್ಯಾದ ಉಜ್ಬೇಕಿಸ್ತಾನ್ ಮತ್ತು ಕಜಕಿಸ್ತಾನ್ ನಡುವೆ ಹರಡಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಅರಲ್ ಸಮುದ್ರವು ಸುಮಾರು 68,000 ಚದರ ಕಿಮೀ‌ಗಳಷ್ಟು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿತ್ತು. ಅಮು ದರ್ಯಾ ಮತ್ತು ಸಿರ್ ದರ್ಯಾ ಎಂಬ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ನದಿಗಳು ಈ ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ನೀರುಣಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಉದ್ಯಮವು ಅತ್ಯಂತ ಉಚ್ಛ್ರಾಯ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಸಾವಿರಾರು ಕುಟುಂಬಗಳು ಈ ಸಮುದ್ರದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದ್ದವು ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿನ ಬಂದರುಗಳು ಸದಾ ಚಟುವಟಿಕೆಯಿಂದ ಇದ್ದವು.

1960ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟವು ಒಂದು ಭೀಕರ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸಿತು. ಹತ್ತಿ ಬೆಳೆಯನ್ನು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಬೆಳೆಯುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಅರಲ್ ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ನೀರು ತರುತ್ತಿದ್ದ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ನದಿಗಳ ಹಾದಿಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ನದಿಗಳ ನೀರನ್ನು ಮರುಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಹತ್ತಿ ಹೊಲಗಳಿಗೆ ನೀರಾವರಿ ಒದಗಿಸಲು ತಿರುಗಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ನಿರ್ಧಾರವು ಸಮುದ್ರದ ಪಾಲಿಗೆ ಮರಣಶಾಸನವಾಯಿತು. ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಹರಿದು ಬರುತ್ತಿದ್ದ ನೀರಿನ ಪ್ರಮಾಣ ಹಠಾತ್ತಾಗಿ ನಿಂತುಹೋಯಿತು. ನೀರನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಅರಲ್ ಸಮುದ್ರವು ವೇಗವಾಗಿ ಬತ್ತಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ವರ್ಷಗಳು ಉರುಳಿದಂತೆ ಸಮುದ್ರದ ತೀರವು ಕಿಮೀ‌ಗಳಷ್ಟು ಹಿಂದೆ ಸರಿಯಿತು. ಸಮುದ್ರದ ನೀರು ಬತ್ತಿದಂತೆ ಉಳಿದ ಅಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದ ನೀರು ವಿಪರೀತ ಉಪ್ಪಿನಿಂದ ಕೂಡಿತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿದ್ದ ಮೀನುಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಜೀವಚರಗಳು ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದವು. ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ನಂಬಿದ್ದ ಹಳ್ಳಿಗಳು ಸಮುದ್ರದಿಂದ 100 ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದ್ದವು. ಇಂದು ಆ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಅರಲ್ ಕುಮ್ ಅಥವಾ ಅರಲ್ ಮರುಭೂಮಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಈ ದುರಂತದ ಅತ್ಯಂತ ನೋವಿನ ದೃಶ್ಯವೆಂದರೆ, ಅದು ಮರಳಿನ ಮಧ್ಯೆ ತುಕ್ಕು ಹಿಡಿಯುತ್ತಾ ನಿಂತಿರುವ ಬೃಹತ್ ಹಡಗುಗಳು. ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರದ ಅಲೆಗಳ ಮೇಲೆ ತೇಲುತ್ತಿದ್ದ ಈ ಹಡಗುಗಳು ಇಂದು ಒಣಗಿದ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಮೌನವಾಗಿ ನಿಂತಿವೆ. ಟ್ರಾವಿಸ್ ಎಲ್ಬರೋ ಇದನ್ನು 'ಮಾನವನ ಅಹಂಕಾರದ ಸ್ಮಾರಕಗಳು' ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮೊಯ್ನಾಕ್ ಎಂಬ ಹಳೆಯ ಬಂದರು ಪಟ್ಟಣವು ಈಗ ಪ್ರವಾಸಿಗರು 'ಡಾರ್ಕ್ ಟೂರಿಸಂ' (ದುರಂತಗಳನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸುವ ಪ್ರವಾಸ) ಗಾಗಿ ಭೇಟಿ ನೀಡುವ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಿನ ಹಡಗುಗಳು ನಮಗೆ ಪರಿಸರವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳದಿದ್ದರೆ ನಮಗೂ ಇಂಥದ್ದೇ ಗತಿ ಎನ್ನುವ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ.

ಸಮುದ್ರ ಬತ್ತಿ ಹೋದ ಮೇಲೆ ಅಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಮರಳು ಉಳಿಯಲಿಲ್ಲ. ವರ್ಷಗಟ್ಟಲೆ ಹತ್ತಿ ಹೊಲಗಳಿಗೆ ಬಳಸಲಾದ ವಿಷಕಾರಿ ಕೀಟನಾಶಕಗಳು ಮತ್ತು ರಾಸಾಯನಿಕಗಳು ಸಮುದ್ರದ ತಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹವಾಗಿದ್ದವು. ಈಗ ಸಮುದ್ರದ ನೀರು ಹೋದ ಮೇಲೆ, ಆ ವಿಷಕಾರಿ ಧೂಳು ಗಾಳಿಯ ಮೂಲಕ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಹಳ್ಳಿಗಳಿಗೆ ಹರಡುತ್ತಿದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಅಲ್ಲಿನ ಜನರಲ್ಲಿ ಉಸಿರಾಟದ ತೊಂದರೆ, ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಮತ್ತು ರಕ್ತಹೀನತೆಯಂಥ ಗಂಭೀರ ಆರೋಗ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿವೆ. ಅಲ್ಲದೇ, ಇಲ್ಲಿನ ಹವಾಮಾನವೂ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಬದಲಾಗಿದ್ದು, ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಅತಿಯಾದ ಶಾಖ ಮತ್ತು ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಅತಿಯಾದ ಚಳಿ ಇರುತ್ತದೆ. ಅರಲ್ ಸಮುದ್ರದ ವಿನಾಶವು ಇಪ್ಪತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮಾನವ ನಿರ್ಮಿತ ಪರಿಸರ ದುರಂತವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಕೃತಿಯ ಸಮತೋಲನಕ್ಕೆ ಧಕ್ಕೆ ತಂದಾಗ ಅದರ ಫಲಿತಾಂಶ ಎಷ್ಟು ಭೀಕರವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಇದು ಸಾಕ್ಷಿ. ಮರಳಿನಲ್ಲಿ ಹೂತುಹೋಗಿರುವ ಆ ಬೃಹತ್ ಹಡಗುಗಳು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನಾವು ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ತಪ್ಪುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸದಾ ಕೂಗಿ ಹೇಳುತ್ತಿವೆ. ನಾವು ಈಗಲೇ ಎಚ್ಚೆತ್ತುಕೊಳ್ಳದಿದ್ದರೆ, ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಇಂಥ ಸ್ಮಶಾನಗಳು ಅಟ್ಲಾಸ್ ನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಉಳಿಯಬಹುದು.

'Atlas of Unexpected Places' ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾದ ಅತ್ಯಂತ ಕುತೂಹಲಕಾರಿ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಬರ್ನ್‌ವಿಲ್ಲೆ ಪಟ್ಟಣವೂ ಒಂದು. ಇದು ಕೇವಲ ಒಂದು ವಸತಿ ಪ್ರದೇಶವಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಉದ್ಯಮಿಯ ಮಾನವೀಯ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಪೊರೆಟ್ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಹೇಗೆ ಉದಯಿಸಿತು ಎಂಬುದನ್ನು ಟ್ರಾವಿಸ್ ಸೊಗಸಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಬರ್ಮಿಂಗ್‌ಹ್ಯಾಮ್‌ನಂಥ ನಗರಗಳು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಮಾಲಿನ್ಯ, ಕಿಕ್ಕಿರಿದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ಅನಾರೋಗ್ಯಕರ ವಾತಾವರಣದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದವು. ಅಲ್ಲಿನ ಕಾರ್ಮಿಕರು ತೀರಾ ಕೆಟ್ಟ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಚಾಕೊಲೆಟ್ ತಯಾರಕ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ 'ಕ್ಯಾಡ್ಬರಿ'ಯ ಮಾಲೀಕರಾದ ಜಾರ್ಜ್ ಮತ್ತು ರಿಚರ್ಡ್ ಕ್ಯಾಡ್ಬರಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಕಾರ್ಮಿಕರಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಜೀವನ ನೀಡಬೇಕೆಂದು ಬಯಸಿದರು. ಅವರು 1879 ರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಕಾರ್ಖಾನೆಯನ್ನು ನಗರದ ಗದ್ದಲದಿಂದ ದೂರವಿರುವ ಹಸಿರು ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ಆ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಹರಿಯುತ್ತಿದ್ದ 'ಬರ್ನ್' (Bourn) ನದಿ ಮತ್ತು ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾಷೆಯ 'ವಿಲ್ಲೆ' (Ville - ಅಂದರೆ ನಗರ) ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಸೇರಿಸಿ 'ಬರ್ನ್‌ವಿಲ್ಲೆ' ಎಂದು ಹೆಸರಿಟ್ಟರು.

ಜಾರ್ಜ್ ಕ್ಯಾಡ್ಬರಿ ಕೇವಲ ಕಾರ್ಖಾನೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಲಿಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಕಾರ್ಮಿಕರಿಗಾಗಿ ಒಂದು ಸುಸಜ್ಜಿತ ಹಳ್ಳಿಯನ್ನೇ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದರು. ಅವರ ಉದ್ದೇಶ 'ಒಂದು ಕಾರ್ಖಾನೆಯು ಸುಂದರವಾದ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿರಬೇಕು' ಎಂಬುದಾಗಿತ್ತು. ಇಲ್ಲಿನ ಮನೆಗಳನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಲಾಗಿತ್ತು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮನೆಗೂ ದೊಡ್ಡ ಕಿಟಕಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಕಷ್ಟು ಗಾಳಿ-ಬೆಳಕು ಸಿಗುವಂತೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮನೆಗೂ ಒಂದು ಸ್ವಂತ ತೋಟವಿತ್ತು. ಕಾರ್ಮಿಕರು ಅಲ್ಲಿ ತರಕಾರಿಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಯುವ ಮೂಲಕ ಆರೋಗ್ಯಕರ ಆಹಾರ ಸೇವಿಸಲಿ ಎಂಬುದು ಜಾರ್ಜ್ ಅವರ ಆಶಯವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಶಾಲೆಗಳು, ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳು, ಈಜುಕೊಳಗಳು, ಉದ್ಯಾನವನಗಳು ಮತ್ತು ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಇವೆಲ್ಲವೂ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಮಾನಸಿಕ ಮತ್ತು ದೈಹಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿದ್ದವು.

ಬರ್ನ್‌ವಿಲ್ಲೆಯ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣವೆಂದರೆ ಅಲ್ಲಿನ ಮದ್ಯಪಾನ ನಿಷೇಧ. ಕ್ಯಾಡ್ಬರಿ ಕುಟುಂಬವು 'ಕ್ವೇಕರ್' ಎಂಬ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪಂಥಕ್ಕೆ ಸೇರಿತ್ತು. ಅವರು ಮದ್ಯಪಾನವು ಸಮಾಜದ ಕೆಡುಕುಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಬಡತನಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣವೆಂದು ನಂಬಿದ್ದರು. ಆದ್ದರಿಂದ, ಬರ್ನ್‌ವಿಲ್ಲೆ ಗ್ರಾಮದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಪಬ್ ಅಥವಾ ಮದ್ಯದ ಅಂಗಡಿಗಳನ್ನು ತೆರೆಯಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಲಿಲ್ಲ. ಇಂದಿಗೂ ಬರ್ನ್‌ವಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಮದ್ಯದ ಮಾರಾಟದ ಮೇಲೆ ಕಠಿಣ ನಿಯಮಗಳಿವೆ. ಇದು ಅಂದಿನ ಕಾಲದ ಒಂದು 'ನೈತಿಕ ಪ್ರಯೋಗ'ವಾಗಿತ್ತು.

ಟ್ರಾವಿಸ್ ಎಲ್ಬರೋ ಈ ಪಟ್ಟಣವನ್ನು "Unexpected" ಎಂದು ಕರೆಯಲು ಕಾರಣವಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಾರ್ಪೊರೆಟ್ ಕಂಪನಿಗಳು ಲಾಭದ ಕಡೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಗಮನ ಹರಿಸುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಕ್ಯಾಡ್ಬರಿ ಸಹೋದರರು ಕಾರ್ಮಿಕರ ಜೀವನಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಿಸಿದರೆ ಮಾತ್ರ ಉತ್ಪಾದನೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಿದ್ದರು. ಇದನ್ನು 'ಕಾರ್ಪೊರೆಟ್ ಪಿತೃತ್ವ' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಾರ್ಮಿಕರಿಗೆ ನಿವೃತ್ತಿ ವೇತನ, ವೈದ್ಯಕೀಯ ರಜೆ ಮತ್ತು ಕ್ರೀಡಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ನೀಡಿದ ಮೊದಲ ಕಂಪನಿಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಡ್ಬರಿ ಕೂಡ ಒಂದು. ಬರ್ನ್‌ವಿಲ್ಲೆ ಕೇವಲ ಮನೆಗಳ ಸಮೂಹವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ, ಅದು ಒಂದು ಸುಸಂಸ್ಕೃತ ಸಮುದಾಯವಾಗಿತ್ತು.

ಈ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಲೇಖಕರು ಬರ್ನ್‌ವಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಸಿದ್ಧ 'ಕ್ಯಾರಿಲನ್' ಗಂಟೆ ಗೋಪುರದ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಬೆಲ್ಜಿಯಂ ಶೈಲಿಯ ಗಂಟೆಗಳ ಸಮೂಹವಾಗಿದ್ದು, ಇಂದಿಗೂ ಇಲ್ಲಿನ ಸಂಗೀತವು ಪಟ್ಟಣದ ವಾತಾವರಣಕ್ಕೆ ಶಾಂತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಕಾಲ ಬದಲಾದಂತೆ ಕ್ಯಾಡ್ಬರಿ ಕಂಪನಿಯ ಮಾಲೀಕತ್ವ ಬದಲಾದರೂ (ಈಗ ಮೊಂಡೆಲೆಜ್ ಇಂಟರ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ), ಬರ್ನ್‌ವಿಲ್ಲೆ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಪಟ್ಟಣದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಂಡು ಬಂದಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಮನೆಗಳ ಬಣ್ಣ ಅಥವಾ ರಚನೆಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲು ಇಂದಿಗೂ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ನಿಯಮಗಳಿವೆ. ಇಂದಿನ ಕಾಲದ 'ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಸಿಟಿ' ಅಥವಾ 'ಹಸಿರು ನಗರ'ಗಳ ಕಲ್ಪನೆಗೆ ಬರ್ನ್‌ವಿಲ್ಲೆ ಸುಮಾರು 120 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆಯೇ ನಾಂದಿ ಹಾಡಿತ್ತು. ಬರ್ನ್‌ವಿಲ್ಲೆ ಗ್ರಾಮವು ನಗರ ಯೋಜಕರಿಗೆ ಇಂದಿಗೂ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಪಾಠ. ಒಂದು ಉದ್ಯಮವು ಕೇವಲ ಕಟ್ಟಡವಲ್ಲ, ಅದು ಹೇಗೆ ಒಂದು ಸಮಾಜದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಬರ್ನ್‌ವಿಲ್ಲೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆ.

ಟ್ರಾವಿಸ್ ಅವರು ಬರ್ನ್‌ವಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಕೇವಲ ಚಾಕೊಲೆಟ್ ಪಟ್ಟಣವೆಂದು ನೋಡದೇ, ಅದನ್ನು ಮಾನವೀಯ ಕಳಕಳಿಯ ಒಂದು ಮಹಾನ್ ಪ್ರಯೋಗವೆಂದು ಗುರುತಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಭೂತಕಾಲದ ಒಂದು ಕನಸು ವರ್ತಮಾನದಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಸುಸ್ಥಿರ ಜೀವನಕ್ಕೆ ದಾರಿದೀಪವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಮನಮುಟ್ಟುವಂತೆ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಬರ್ನ್‌ವಿಲ್ಲೆ ಎಂಬುದು ಬರಿ ಮಣ್ಣಿನ ಗೋಡೆಗಳ ಪಟ್ಟಣವಲ್ಲ, ಅದು ಚಾಕೊಲೆಟ್‌ನಂತೆಯೇ ಸಿಹಿಯಾದ ಒಂದು ಬದುಕಿನ ಕಲ್ಪನೆ.

ಈ ಕೃತಿಯ ಅಂದವಿರುವುದು ಅದರ ದೃಶ್ಯ ವೈಭವದಲ್ಲಿ. ಈ ಪುಸ್ತಕವು ಇಷ್ಟು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಲು ಲೇಖಕರ ಬರವಣಿಗೆಯ ಜತೆಗೆ ಮಾರ್ಟಿನ್ ಬ್ರೌನ್ ಕಲಾತ್ಮಕ ನಕ್ಷೆಗಳು ಮತ್ತು ವಿನ್ಯಾಸಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣ. ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಟ್ಲಾಸ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ನಾವು ನೋಡುವ ನಕ್ಷೆಗಳು ಕೇವಲ ಭೌಗೋಳಿಕ ಗಡಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಅಳತೆಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಮಾರ್ಟಿನ್ ಬ್ರೌನ್ ಅವರು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿರುವ ನಕ್ಷೆಗಳು ಒಂದು ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತವೆ. ಈ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ಥಳಗಳು (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಪರಿತ್ಯಕ್ತ ದ್ವೀಪಗಳು ಅಥವಾ ಭೂಗತ ನಗರಗಳು) ಇಂದು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಪ್ರವೇಶಕ್ಕೆ ಅಸಾಧ್ಯವಾದವುಗಳು. ಅಂಥ ಸ್ಥಳಗಳ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಬ್ರೌನ್ ತಮ್ಮ ಕುಂಚದ ಮೂಲಕ ಮರುಸೃಷ್ಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಓದುಗರು ಆ ಸ್ಥಳದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ವೈಭವವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಮಾರ್ಟಿನ್ ಬ್ರೌನ್ ಅವರ ಶೈಲಿಯು ಅತ್ಯಂತ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದುದು. ಅವರು ರೇಖಾಚಿತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ಪ್ರತಿ ಸ್ಥಳದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಬರ್ನ್‌ವಿಲ್ಲೆ ಪಟ್ಟಣದ ನಕ್ಷೆಯನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ ಅಲ್ಲಿನ ಶಿಸ್ತುಬದ್ಧ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಹಸಿರು ಪರಿಸರ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಟ್ಟಿದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಅರಲ್ ಸಮುದ್ರದ ನಕ್ಷೆಯು ಅದು ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಕುಗ್ಗುತ್ತಾ ಹೋಯಿತು ಎಂಬುದನ್ನು ಚಿತ್ರಾತ್ಮಕವಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ನಕ್ಷೆಗಳು ಕೇವಲ ಮಾಹಿತಿಯಲ್ಲ, ಅವು ಕಲಾಕೃತಿಗಳಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತವೆ.

ಈ ನಕ್ಷೆಗಳ ಹಿಂದೆ ಅಪಾರವಾದ ಸಂಶೋಧನೆಯಿದೆ. ಒಂದು ಸ್ಥಳವು ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹೇಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಈಗ ಹೇಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸಲು ಲೇಖಕ ಮತ್ತು ನಕ್ಷೆಗಾರ ಇಬ್ಬರೂ ಹಳೆಯ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ಈ ವಿವರಗಳು ಪುಸ್ತಕದ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿವೆ. ಓದುಗರು ಪಠ್ಯವನ್ನು ಓದುತ್ತಾ ನಕ್ಷೆಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿದಾಗ, ಆ ಸ್ಥಳದ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸವಾಲುಗಳು ಮತ್ತು ಲೇಖಕರು ಹೇಳ ಹೊರಟಿರುವ ಆಳವಾದ ಅರ್ಥ ಸುಲಭವಾಗಿ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ. ನಕ್ಷೆಗಳು ಪುಸ್ತಕದ ನಿರೂಪಣೆಗೆ ಒಂದು ವೇಗವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಧ್ಯಾಯದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಈ ರೇಖಾಚಿತ್ರಗಳು ಓದುಗರಲ್ಲಿ ಕುತೂಹಲವನ್ನು ಕೆರಳಿಸುತ್ತವೆ. 'ನಾವು ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದೇವೆ?' ಎಂಬ ಭಾವನೆಯನ್ನು ಮೂಡಿಸುವಲ್ಲಿ ಬ್ರೌನ್ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇಂದಿನ ಡಿಜಿಟಲ್ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಗೂಗಲ್ ಮ್ಯಾಪ್‌ಗಳು ನಮಗೆ ನಿಖರ ದಾರಿ ತೋರಿಸಬಹುದು, ಆದರೆ ಮಾರ್ಟಿನ್ ಬ್ರೌನ್ ಅವರ ನಕ್ಷೆಗಳು ಆ ಸ್ಥಳದ 'ಆತ್ಮ'ವನ್ನು ನಮಗೆ ಪರಿಚಯಿಸುತ್ತವೆ.

ಗೂಗಲ್ ಮ್ಯಾಪ್ ಹಾಕಿಕೊಂಡು ರಸ್ತೆ ಹುಡುಕುವ ನಮಗೆ, ಆ ರಸ್ತೆಯ ಪಕ್ಕದ ಸಂದು-ಗೊಂದಿಗಳಲ್ಲಿ ಅದೆಂಥ ಇತಿಹಾಸ ಮಲಗಿದೆ ಎನ್ನುವುದು ಗೊತ್ತೇ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ಟ್ರಾವಿಸ್ ಎಲ್ಬರೋ ಅವರ ಈ ಪುಸ್ತಕ ಸುಮ್ಮನೆ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುವ ಕಾಗದದ ಕಂತೆ ಅಲ್ಲ. ಇದು ಕಾಲದ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕಳೆದುಹೋದ, ಮನುಷ್ಯನ ಅಹಂಕಾರಕ್ಕೆ ಬಲಿಯಾದ ಅಥವಾ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಮುನಿಸಿಗೆ ಸಿಲುಕಿ ಮೂಲೆಗುಂಪಾದ ಜಾಗಗಳ ಅಕ್ಷರ ರೂಪದ ಪ್ರಲಾಪ. ಕೊನೆಯ ಪುಟ ಮುಚ್ಚಿದ ಮೇಲೂ ಆ ಪಾಳುಬಿದ್ದ ನಗರಗಳು, ಮರಳಿನ ಮೇಲೆ ನಿಂತ ಹಡಗುಗಳು ನಿಮ್ಮ ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ಕಾಡುತ್ತವೆ. ಕಾರಣ, ಇತಿಹಾಸ ಅಂದರೆ ಬರೀ ತಾರೀಖುಗಳಲ್ಲ, ಅದು ಮನುಷ್ಯ ಬಿಟ್ಟು ಹೋದ ಮೌನವಾದ ಗುರುತುಗಳು.