ವಿಶ್ವ ಯೋಗ ದಿನ...ಜಾಗತಿಕ ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯದ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದು ಭಾರತ

• ಸ್ವಾಮಿನಾಥನ್

ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನಿ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿಯವರು 2014ರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಮಹಾಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಜೂನ್ 21ನ್ನು 'ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಯೋಗ ದಿನ'ವನ್ನಾಗಿ ಘೋಷಿಸಬೇಕೆಂದು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದರು. ಈ ಪ್ರಸ್ತಾಪಕ್ಕೆ ಜಗತ್ತಿನ 177 ದೇಶಗಳು ಅಭೂತಪೂರ್ವ ಬೆಂಬಲ ಸೂಚಿಸಿದವು. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, 2015ರ ಜೂನ್ 21ರಂದು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ವಿಶ್ವ ಯೋಗ ದಿನವನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಯಿತು. ಜೂನ್ 21, ವರ್ಷದ ಅತ್ಯಂತ ಸುದೀರ್ಘ ದಿನವಾಗಿದೆ. ಈ ದಿನವು ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ಮನುಷ್ಯನ ನಡುವಿನ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವುದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಯೋಗ ದಿನಕ್ಕಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.

ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: ಯೋಗ: ಲೋಕಹಿತಾರ್ಥಾಯ

ಚೀನಾದ ಮಹಾಗೋಡೆಯ ನೆನಪು

ಯೋಗದ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕತೆಗೆ ಯಾವುದೇ ದೇಶ, ಭಾಷೆ ಅಥವಾ ಗಡಿಗಳ ಮಿತಿ ಇಲ್ಲ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ಕಾಣಸಿಗುವ ದೃಶ್ಯಗಳೇ ಸಾಕ್ಷಿ. 2018ರಲ್ಲಿ ನಾನು ಚೀನಾದ ರಾಜಧಾನಿ ಬೀಜಿಂಗ್‌ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದೆ. ಅಲ್ಲಿನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಚೀನಾದ ಮಹಾಗೋಡೆಯ ಮೇಲೆ ನಿಂತು ಮುಂಜಾನೆಯ ಶೀತಲ ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡಿದ್ದು ನನ್ನ ಜೀವನದ ಅತ್ಯಂತ ಸ್ಮರಣೀಯ ಮತ್ತು ರೋಮಾಂಚನಕಾರಿ ಕ್ಷಣ. ಪ್ರಾಚೀನ ಚೀನಾದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಭವ್ಯತೆಯ ಮೇಲೆ ಭಾರತದ ಈ ಅಮೂಲ್ಯ ಕಲೆ ಅನಾಯಾಸವಾಗಿ ಮೇಳೈಸಿದ ಆ ಕ್ಷಣ, ಯೋಗಕ್ಕೆ ಜಗತ್ತನ್ನು ಒಂದುಗೂಡಿಸುವ ಶಕ್ತಿ ಇದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಟ್ಟಿದಂತೆ ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟಿತ್ತು.

ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದ ಆಕರ್ಷಣೆ

ಇಂದು ಜಗತ್ತು ತೀವ್ರ ಒತ್ತಡ, ಜಡ ಜೀವನಶೈಲಿ ಮತ್ತು ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗಗಳ ನಂತರದ ಆತಂಕದಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದೆ. ಇಂಥ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಜಾಗತಿಕ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಆಂತರಿಕ ನೆಮ್ಮದಿ ಮತ್ತು ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಜಾಗತಿಕ ಅಗತ್ಯಕ್ಕೆ ಭಾರತವು ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ತವಾದ ತಾಣವಾಗಿ ಮೂಡಿಬಂದಿದೆ. ಭಾರತವು ಕೇವಲ ಯೋಗದ ತವರೂರಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಇಲ್ಲಿನ ಹಿಮಾಲಯದ ಶಾಂತ ವಾತಾವರಣ, ಗಂಗಾನದಿಯ ತೀರ ಹಾಗೂ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಮಡಿಲು ಯೋಗಾಭ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಪರಿಸರವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ಯೋಗದ ಜೊತೆಗೆ ಆಯುರ್ವೇದ, ಪ್ರಕೃತಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆ (Naturopathy) ಮತ್ತು ಧ್ಯಾನದಂಥ ಸಮಗ್ರ ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳು ಲಭ್ಯವಿರುವುದು ಜಾಗತಿಕ ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಭಾರತದತ್ತ ಸೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ.

ಪ್ರಮುಖ ಯೋಗ ತಾಣಗಳು

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವಿದೇಶಿ ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಆಕರ್ಷಿಸುವ ಕೆಲವು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ಯೋಗ ಕೇಂದ್ರಗಳಿವೆ. ಉತ್ತರಾಖಂಡದ 'ಹೃಷಿಕೇಶ'ವನ್ನು 'ಜಗತ್ತಿನ ಯೋಗ ರಾಜಧಾನಿ' ಎಂದೇ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಗಂಗಾ ನದಿಯ ತಟದಲ್ಲಿರುವ ನೂರಾರು ಆಶ್ರಮಗಳು ಜಾಗತಿಕ ಪ್ರವಾಸಿಗರ ಮೊದಲ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿದೆ. ಅದೇ ರೀತಿ, ನಮ್ಮ ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ನಗರಿ 'ಮೈಸೂರು' ಅಷ್ಟಾಂಗ ಯೋಗದ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಸಾವಿರಾರು ವಿದೇಶಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಯೋಗದ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕಾಗಿ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬರುತ್ತಾರೆ. ಇದರೊಂದಿಗೆ, ಆಯುರ್ವೇದ ಮತ್ತು ಯೋಗದ ಸಮ್ಮಿಲನಕ್ಕೆ ಕೇರಳದ ಕರಾವಳಿ ಹಾಗೂ ನಿಸರ್ಗಧಾಮಗಳು ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದರೆ, ಆಧುನಿಕ ಯೋಗ ರೆಸಾರ್ಟ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರ ತೀರದ ಯೋಗ ಶಿಬಿರಗಳಿಗೆ ಗೋವಾ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದಿದೆ.

ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣದ ಕೊಡುಗೆ

ಯೋಗವನ್ನು ಕೇವಲ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆಯಾಗಿ ಉಳಿಸದೆ, ಅದಕ್ಕೊಂದು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನಾತ್ಮಕ ಆಯಾಮ ನೀಡುವಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರಿನ 'ಸ್ವಾಮಿ ವಿವೇಕಾನಂದ ಯೋಗ ಅನುಸಂಧಾನ ಸಂಸ್ಥಾನ' (S-VYASA) ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದೆ. ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಡಾ. ಎಚ್. ಆರ್. ನಾಗೇಂದ್ರ ಅವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ ಈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು ಯೋಗ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ವೈದ್ಯಕೀಯ ವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬೆಸೆದಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ 'ಅನ್ವೇಷಣ' ಸಂಶೋಧನಾ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯವು ಯೋಗವು ಮಾನಸಿಕ ಒತ್ತಡ, ಮಧುಮೇಹ ಮತ್ತು ಹೃದಯರೋಗಗಳಂಥ ಆಧುನಿಕ ಕಾಯಿಲೆಗಳ ಮೇಲೆ ಹೇಗೆ ಧನಾತ್ಮಕ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಿದೆ. ಈ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಆಧಾರವೇ ಇಂದು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ವೈದ್ಯರು ಮತ್ತು ರೋಗಿಗಳು ಯೋಗವನ್ನು ಒಂದು ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಪದ್ಧತಿಯಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.

ಆದಾಯ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಚಿತ್ರಣ

ಯೋಗ ಮತ್ತು ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮವು ಭಾರತದ ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ ದೊಡ್ಡ ಬಲ ನೀಡುತ್ತಿದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ಜಾಗತಿಕ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಮತ್ತು ಆಯುಷ್ ಸಚಿವಾಲಯದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ವರದಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಭಾರತದ ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮೌಲ್ಯವು ಪ್ರಸ್ತುತ ಅಂದಾಜು 2.5 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ರುಪಾಯಿ ದಾಟಿದ್ದು, ಇದು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಶೇಕಡಾ 7ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ದರದಲ್ಲಿ ವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತಿದೆ. ವಿದೇಶಿ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗಿಂತ ಯೋಗ ಮತ್ತು ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಾಗಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ದಿನ ತಂಗುವುದರಿಂದ, ಅವರ ಮೂಲಕ ದೇಶಕ್ಕೆ ಬರುವ ವಿದೇಶಿ ವಿನಿಮಯ ಗಳಿಕೆ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಇದು ಸ್ಥಳೀಯ ಹೊಟೇಲ್‌ಗಳು, ಯೋಗ ಶಿಕ್ಷಕರು, ಚಿಕಿತ್ಸಕರು ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಉದ್ಯಮಗಳಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದ ಉದ್ಯೋಗಾವಕಾಶ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದೆ.

ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮತ್ತು ದೌರ್ಬಲ್ಯಗಳು

ಭಾರತವು ಯೋಗ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದರೂ, ಜಾಗತಿಕ ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಕೆಲವು ಸುಧಾರಣೆಗಳ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ನಮ್ಮ ದೊಡ್ಡ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳೆಂದರೆ, ನಮ್ಮ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಕೈಗೆಟುಕುವ ಬೆಲೆ. ಯೋಗ ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಾತ್ಮದ ಬೇರುಗಳು ಭಾರತದಲ್ಲೇ ಇವೆ. ಜತೆಗೆ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ದೇಶಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಯೋಗ ಮತ್ತು ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ವೆಚ್ಚ ಕಡಿಮೆ. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಆಯುರ್ವೇದ ಮತ್ತು ಸಿದ್ದ ವೈದ್ಯ ಪದ್ಧತಿಗಳ ಜ್ಞಾನವೂ ಇಲ್ಲಿ ಪೂರಕವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಆದರೆ, ನಮ್ಮ ಪ್ರಮುಖ ದೌರ್ಬಲ್ಯವೆಂದರೆ ಗುಣಮಟ್ಟದ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮತ್ತು ಮೂಲಸೌಕರ್ಯದ ಕೊರತೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಯೋಗ ಕೇಂದ್ರಗಳ ಮತ್ತು ತರಬೇತುದಾರರ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣ ಇನ್ನೂ ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿಲ್ಲದಿರುವುದು ಜಾಗತಿಕ ಪ್ರವಾಸಿಗರಲ್ಲಿ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಗೊಂದಲ ಮೂಡಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರಮುಖ ಯೋಗ ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಚ್ಛತೆ, ಸಾರಿಗೆ ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಂಪರ್ಕದ ಕೊರತೆ ಇನ್ನೂ ಇದೆ. ಅಲ್ಲದೇ, ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್ ಅಥವಾ ಬಾಲಿ ದೇಶಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಜಾಗತಿಕ ಮಾರ್ಕೆಟಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಪ್ರಚಾರದ ಕೊರತೆ ಎದ್ದುಕಾಣುತ್ತದೆ.

ಭಾರತವು ಯೋಗ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಜಾಗತಿಕ ನಾಯಕತ್ವವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದರೆ, ಮೊದಲು ಯೋಗ ಶಾಲೆಗಳ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಕಠಿಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ತರಬೇಕು. ನಕಲಿ ಕೇಂದ್ರಗಳಿಗೆ ಕಡಿವಾಣ ಹಾಕಿ, ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ಸುರಕ್ಷಿತ ಮತ್ತು ನೈಜ ಅನುಭವ ಸಿಗುವಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಇಲಾಖೆಯು 'ಹೀಲ್ ಇನ್ ಇಂಡಿಯಾ'ದಂಥ ಯೋಜನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳನ್ನು ವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರೆ, ಭಾರತವು ಜಗತ್ತಿನ ಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕೆ ದಾರಿದೀಪವಾಗುವುದರಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ಯೋಗವು ಕೇವಲ ಭಾರತದ ಹೆಮ್ಮೆಯಲ್ಲ, ಅದು ಜಗತ್ತನ್ನು ಬೆಸೆಯುವ ಪ್ರೀತಿಯ ಕೊಂಡಿಯಾಗಿದೆ.

ಲೇಖಕರು: ಹವ್ಯಾಸಿ ಬರಹಗಾರರು