'ದಿ ಟ್ರಾವೆಲ್ಸ್ ಆಫ್ ಮಾರ್ಕೊ ಪೋಲೋ' : ಪ್ರತಿ ಪ್ರವಾಸಿಯೂ ಓದಲೇಬೇಕಾದ ಕೃತಿ

ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ನಾನು ಮಾರ್ಕೊ ಪೋಲೋ ಬರೆದ 'The Travels of Marco Polo' ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಓದುತ್ತಿದ್ದೆ. ಈ ಕೃತಿ ಓದಿ ಮುಗಿಸುವ ಹೊತ್ತಿಗೆ ನಾನು ಸುಮಾರು ಏಳು ನೂರು ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಹೋಗಿದ್ದೆ. ಇದನ್ನು ಕೇವಲ ಪ್ರವಾಸ ಕಥನ ಅಂದರೆ ಅಪಚಾರವಾದೀತು. ಇದು ಒಂದರ್ಥದಲ್ಲಿ ಕತ್ತಲಲ್ಲಿದ್ದ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಬೆಳಕು ತೋರಿದ ಒಂದು ಜ್ಞಾನದೀವಿಗೆ ಎನ್ನಬಹುದು. ಪಶ್ಚಿಮದ ಒಣ ಅಹಂಕಾರದ ನಡುವೆ ಪೂರ್ವದ ಅದ್ಭುತ ಲೋಕವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುವ ಒಂದು ಅಸಾಮಾನ್ಯಗಾಥೆ. ಹದಿಮೂರನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ಸಾರಿಗೆ ಮತ್ತು ಸಂವಹನಗಳು ಇಂದಿನಂತೆ ಕಲ್ಪನೆಗೂ ನಿಲುಕದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ವೆನಿಸ್‌ನಿಂದ ಚೀನಾದವರೆಗಿನ ಮಾರ್ಕೊ ಪೋಲೋನ ಸಾಹಸಮಯ ಪಯಣ ಮಾನವ ಇತಿಹಾಸದ ಹಾದಿಯನ್ನೇ ಬದಲಿಸಿತು. ಮಾರ್ಕೊ ಜಗತ್ತು ಕಂಡ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಾಹಸಿ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸಿಗರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ. ಆತ ತೆರೆದ ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಜಗತ್ತನ್ನು ಓದುತ್ತಾ ಹೋದ ಒಂದು ಜೀವಂತ ನಕ್ಷೆ. ವೆನಿಸ್ ನಗರದ ಈ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಕೈಗೊಂಡ ಸುದೀರ್ಘ ಪ್ರಯಾಣವು ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ದೇಶಗಳ ನಡುವೆ ಸೇತುವೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದು ಗಮನಾರ್ಹ.

ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಬೇಕು, ‘ಒಂದು ದೇಶ, ಒಂದು ಟೂರಿಸಂ ನೀತಿ’

ಮಾರ್ಕೊನ ಕಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಿಚಿತ್ರ ಮಿಂಚಿತ್ತು. ಅವನು ನೋಡಿದ್ದನ್ನು ಕೇವಲ ದಾಖಲಿಸಲಿಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಆ ಅನುಭವಗಳ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಮಾತುಗಳಲ್ಲಿ ಅದ್ದಿ ಇಟ್ಟಿದ್ದ. ಸಿಲ್ಕ್ ರೋಡ್‌ನ ಧೂಳಿನ ನಡುವೆ ಅವನು ಕಂಡದ್ದು ಕೇವಲ ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನಲ್ಲ, ಅಲ್ಲಿನ ಮನುಷ್ಯರ ನಗು, ಅಲ್ಲಿನ ಮಣ್ಣಿನ ವಾಸನೆ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿನ ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಅಡಗಿದ್ದ ಮೌನವನ್ನು. ಇಪ್ಪತ್ತನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಜಗತ್ತಿನ ಯಾವುದೋ ಒಂದು ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿ ಅಲೆದಾಡಿ ಮರಳಿದಾಗ, ಅವನ ಊರಿನವರಿಗೇ ಅವನು ಒಬ್ಬ ಪರಕೀಯನಂತೆ ಕಂಡಿದ್ದ. ಅವನ ಉಡುಪಿನ ಮಡಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಚೀನಾದ ರೇಷ್ಮೆಯ ಘಮವಿತ್ತು, ಅವನ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಮಂಗೋಲಿಯಾದ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಗತ್ತು ಇತ್ತು. ಮಾರ್ಕೊ ಪೋಲೋ ಎಂಬ ಅಲೆಮಾರಿ ಪುಸ್ತಕ ಕೇವಲ ಮಾಹಿತಿಗಳ ರಾಶಿಯಲ್ಲ, ಅದು ಅರಿವಿಲ್ಲದ ದ್ವೀಪಗಳತ್ತ ನಾವೆಲ್ಲರೂ ಕಟ್ಟುವ ಒಂದು ನಿರಂತರ ಹಂಬಲದ ಸೇತುವೆ.

ಯಾವುದೇ ಊರಿನ ಹಳೆಯ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣದ ಬೆಂಚಿನ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತಾಗ ನಮಗನಿಸುವುದುಂಟು—ಬದುಕಿನ ನಿಜವಾದ ಕಥೆಗಳೆಲ್ಲಾ ಇರುವುದು ಮನೆಯ ಒಳಗಲ್ಲ, ಮನೆಯಿಂದ ಆಚೆ ಹಾಕುವ ಆ ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆಯಲ್ಲಿ ಎಂದು. ಹದಿಮೂರನೆಯ ಶತಮಾನದ ಆ ಮಂಜು ಮುಸುಕಿದ ಸಂಜೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ವೆನಿಸ್ ನಗರದ ಕಾಲುವೆಗಳ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ ನಿಂತು ಏಷ್ಯಾದ ಕಡೆಗೆ ಮುಖ ಮಾಡಿದ ಮಾರ್ಕೊ ಪೋಲೋ ಎಂಬ ಹದಿನೇಳರ ಹರೆಯದ ಹುಡುಗನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೂ ಇಂಥದ್ದೇ ಒಂದು ತಳಮಳವಿರಬೇಕು. ಸಾರಿಗೆ ಅಂದರೆ ಕೇವಲ ಒಂಟೆ ಸವಾರಿ, ಸಂವಹನ ಅಂದರೆ ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ಸುದ್ದಿಗಳು ಮಾತ್ರವೇ ಆಗಿದ್ದ ಕಾಲವದು. ಅಲ್ಲಿಂದ ಹೊರಟವನಿಗೆ ಗೊತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ, ತಾನು ತುಳಿಯುತ್ತಿರುವ ಮಣ್ಣು ಮುಂದೆ ಇತಿಹಾಸದ ಹಾದಿಯನ್ನೇ ಹೊಸದಾಗಿ ಬಿಡಿಸಲಿದೆ ಎಂದು. ಅದು ಭಿನ್ನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಹೂವುಗಳು ಅರಳುವ ಬಗೆಯನ್ನು, ಭಾಷೆಯ ಹಂಗಿಲ್ಲದೆಯೇ ಪ್ರೀತಿ ಹಂಚುವ ಮನುಷ್ಯರ ಮುಖಗಳನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವ ಒಂದು ದೀರ್ಘ ಧ್ಯಾನವಾಗಿತ್ತು.

ಹದಿನೇಳರ ಹರೆಯ ಎಂದರೆ ವಯಸ್ಸು ಓಡುವ ಹಾದಿ ಚಾಪೆಯಂತೆ ಬಿಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳುವ ಕಾಲ. 1271ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ತಂದೆ ನಿಕೊಲೊ ಮತ್ತು ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ ಮಾಫಿಯೊ ಕೈಹಿಡಿದು ವೆನಿಸ್ ನಗರದಿಂದ ಹೊರಟ ಮಾರ್ಕೊ ಪೋಲೋನ ಕಣ್ಣಲ್ಲಿ ಇಡೀ ಜಗತ್ತನ್ನೇ ಅಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವ ಒಂದು ಹುಂಬ ಕುತೂಹಲವಿತ್ತು. ಇಸ್ರೇಲ್‌ನ ಅಕ್ರೆ ನಗರದಿಂದ ಅವನ ಸಾಹಸ ಶುರುವಾದಾಗ, ಮುಂದಿರುವ ಹಾದಿಯು ಕೇವಲ ಮಣ್ಣಿನದ್ದಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಅದು ಕನಸು ಮತ್ತು ವಾಸ್ತವದ ನಡುವಿನ ಅದೃಶ್ಯ ಸೇತುವೆಯಾಗಿತ್ತು. ಪೋಲೋಗೆ ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ತಿಳಿದಿರಲಿಲ್ಲ, ತಾನು ತುಳಿಯುತ್ತಿರುವ ಈ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಮುಂದೆ ಇತಿಹಾಸವು ತನ್ನ ಹೆಜ್ಜೆಗುರುತುಗಳನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತದೆ ಎಂದು.

ಮಾರ್ಕೊ ಮತ್ತು ಅವನ ತಂದೆ - ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ ಇಸ್ರೇಲ್‌ನ ಅಕ್ರೆಯಿಂದ ಪರ್ಷಿಯಾ (ಇಂದಿನ ಇರಾನ್) ಮೂಲಕ ಸಾಗಿ ಹೊರ್ಮುಜ್ ಬಂದರನ್ನು ತಲುಪಿದರು. ಮೊದಲು ಸಮುದ್ರ ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ಹೋಗಲು ಯೋಚಿಸಿದರೂ, ಹಡಗುಗಳು ಸುಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಮತ್ತೆ ಭೂಮಾರ್ಗವನ್ನೇ ಆರಿಸಿಕೊಂಡರು. ನಂತರ ಇರಾನ್‌ನಿಂದ ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನದ ಬಾಲ್ಖ್ ಮತ್ತು ಬದಖ್ಶಾನ್ ಮೂಲಕ ಸಾಗಿ, ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಪಾಮಿರ್ ಪರ್ವತಗಳನ್ನು ದಾಟಿದರು. ನಂತರ ಚೀನಾದ ಕ್ಸಿನ್‌ಜಿಯಾಂಗ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಕಾಶ್ಗರ್ ಮೂಲಕ ಸಾಗಿ, ಭಯಾನಕವಾದ ಗೋಬಿ ಮರುಭೂಮಿಯನ್ನು ಕ್ರಮಿಸಿದರು. ಸುಮಾರು ಮೂರೂವರೆ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಸತತವಾಗಿ ನಡೆದ ಈ ದಣಿವರಿಯದ ಪ್ರಯಾಣ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಮಂಗೋಲ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಕುಬ್ಲಾಯ್ ಖಾನ್‌ನ ಬೇಸಿಗೆ ಅರಮನೆ ಶಾಂಗ್ಡು ತಲುಪಿದಾಗ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು.

ಪಾಮಿರ್ ಪರ್ವತಗಳ ಮಂಜಿನ ಮುಸುಕಿನೊಳಗೆ ಹೋಗುವಾಗ, ಪ್ರಕೃತಿಯು ತನ್ನ ಅಸಲಿ ವಿಶ್ವರೂಪವನ್ನು ತೋರಿಸತೊಡಗಿತು. ಬೆಳಗ್ಗೆ ಸುಡುವ ಮರಳುಗಾಡಿನ ಭೀಕರತೆ, ರಾತ್ರಿಯಾದರೆ ಎಲುಬು ಕಡಿಯುವ ಚಳಿ. ಮಾರ್ಕೊ ತನ್ನ ಡೈರಿಯಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸುವ ಈ ವಿವರಗಳಿವೆಯಲ್ಲ, ಅವು ಮನುಷ್ಯನ ಸಹನೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಮೌನದ ನಡುವಿನ ಜಟಾಪಟಿ. ದಾರಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಸಿಗುವ ವಿಭಿನ್ನ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗಗಳು, ಅವರ ವಿಚಿತ್ರ ಭಾಷೆ, ಉಡುಗೆ ಮತ್ತು ಆಚಾರಗಳು ಮಾರ್ಕೊನ ಪಾಲಿಗೆ ಒಂದು ಬಗೆಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮೆರವಣಿಗೆಯಂತೆ ಕಂಡವು. ಸೈಬೀರಿಯಾದ ಚಳಿಯಿಂದ ಹಿಡಿದು ಗೋಬಿ ಮರುಭೂಮಿಯ ದಹಿಸುವ ಗಾಳಿಯವರೆಗೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ದಾಟಿ ಬಂದ ಆ ಮೂವರು, ಅಕ್ಷರಶಃ ಒಂದು ಜಗತ್ತಿನಿಂದ ಇನ್ನೊಂದು ಅನೂಹ್ಯ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಮರುಜನ್ಮ ಪಡೆದವರಂತೆ ಅಲ್ಲಿ ಕಾಲಿಟ್ಟರು.

ಈ ಹಾದಿಯನ್ನು ನಾವಿಂದು 'ಸಿಲ್ಕ್ ರೋಡ್' ಎನ್ನುತ್ತೇವೆ. ಆದರೆ ಮಾರ್ಕೊನ ಪಾಲಿಗೆ ಇದು ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳ, ಕಥೆಗಳ ಮತ್ತು ಸಂವೇದನೆಗಳ ಹರಿಯುವ ನದಿಯಾಗಿತ್ತು. ಪ್ರತಿ ಮೈಲಿಗಲ್ಲು ದಾಟುವಾಗಲೂ ತನ್ನೊಳಗೆ ತಾನು ಬದಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಮಾರ್ಕೊ, ಮರಳುಗಾಡಿನ ಗಾಳಿಯಲ್ಲೂ ಮನುಷ್ಯನ ವಾಸನೆಯನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಿದ್ದ. ಅಲೆಮಾರಿಯೊಬ್ಬನಿಗೆ ಮಾತ್ರ ದಕ್ಕುವ ಅತೀಂದ್ರಿಯ ಒಂಟಿತನ ಮತ್ತು ಅತೀವ ಸಂಭ್ರಮ ಎರಡೂ ಆ ಹಾದಿಯ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಹರಡಿಕೊಂಡಿದ್ದವು. ಪರ್ವತದ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ನಿಂತು ನೋಡಿದಾಗ ಜಗತ್ತು ಎಷ್ಟು ಹಿರಿದು ಮತ್ತು ತಾನು ಎಷ್ಟು ಸಣ್ಣವ ಎಂಬ ಸತ್ಯ ಅವನಿಗೆ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಅರಿವಾಗುತ್ತಿತ್ತು.

ಮಾರ್ಕೊ ಚೀನಾಕ್ಕೆ ತಲುಪಿದಾಗ ಅಲ್ಲಿ ಮಂಗೋಲ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಕುಬ್ಲಾಯ್ ಖಾನ್ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ. ಮಾರ್ಕೊನ ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆ ಮತ್ತು ಭಾಷಾ ಪ್ರೌಢಿಮೆಯನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿದ ಖಾನ್, ಆತನನ್ನು ತನ್ನ ಆಸ್ಥಾನದ ರಾಯಭಾರಿಯನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸಿಕೊಂಡ. ಇದು ಮಾರ್ಕೊನ ಬದುಕನ್ನೇ ಬದಲಿಸಿಬಿಟ್ಟಿತು. ಸುಮಾರು ಹದಿನೇಳು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಚೀನಾದಲ್ಲಿದ್ದ ಮಾರ್ಕೊ, ದೇಶದ ಮೂಲೆ ಮೂಲೆಗೂ ಸಂಚರಿಸಿ ಅಲ್ಲಿನ ಆಡಳಿತ, ಜನಜೀವನ, ಇತಿಹಾಸ, ಆಚರಣೆ, ಪರಂಪರೆ, ಸಂಪ್ರದಾಯ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಹತ್ತಿರದಿಂದ ಕಂಡ, ಅನುಭವಿಸಿದ.

ಕುಬ್ಲಾಯ್ ಖಾನ್‌ನ ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಹದಿನೇಳು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಕಳೆದ ಪೋಲೋ, 1291ರಲ್ಲಿ ಚೀನಾದಿಂದ ಹೊರಟು 1295ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ತಾಯ್ನಾಡಾದ ವೆನಿಸ್ ಸೇರಿದ. ಚೀನಾದಿಂದ ಮರಳಿ ಬರುವಾಗ ಭೂಮಾರ್ಗದ ಬದಲು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಮುದ್ರ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಂಡ. ಚೀನಾದ ದಕ್ಷಿಣ ಕರಾವಳಿಯಿಂದ ಹೊರಟು ವಿಯೆಟ್ನಾಂ, ಮಲಯ ದ್ವೀಪಕಲ್ಪ ಮತ್ತು ಸುಮಾತ್ರಾ ದ್ವೀಪಗಳನ್ನು ದಾಟಿದ. ನಂತರ ಆತ ಅಂಡಮಾನ್ ದ್ವೀಪಗಳು ಮತ್ತು ಭಾರತದ ದಕ್ಷಿಣ ಕರಾವಳಿಯ ತಮಿಳುನಾಡು ಮತ್ತು ಕೇರಳ ಬಂದರುಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ. ಭಾರತದ ಮುತ್ತುಗಳು ಮತ್ತು ಮಸಾಲೆ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಅವನನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿದವು. ನಂತರ ಅರಬ್ಬಿ ಸಮುದ್ರದ ಮೂಲಕ ಪರ್ಷಿಯಾವನ್ನು ತಲುಪಿ, ಅಲ್ಲಿಂದ ಕಾನ್‌ಸ್ಟಾಂಟಿನೋಪಲ್ (ಇಂದಿನ ಇಸ್ತಾಂಬುಲ್) ಮಾರ್ಗವಾಗಿ 1295ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಊರಾದ ವೆನಿಸ್ ಸೇರಿದ.

ಆತ ವೆನಿಸ್ ಬಿಟ್ಟಾಗ ಮಾರ್ಕೊಗೆ ಕೇವಲ 17 ವರ್ಷ. ಮರಳಿದಾಗ ಅವನಿಗೆ 41 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಾಗಿತ್ತು. ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ಏಷ್ಯಾದ ಬಿಸಿಲು, ಗಾಳಿ ಮತ್ತು ಮರುಭೂಮಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಲೆದಾಡಿ ಅವರ ಮೈಬಣ್ಣ ಕಪ್ಪಾಗಿತ್ತು. ಅವನ ಸನಿಹ ಸಂಬಂಧಿಗಳೇ ಅವನ ಗುರುತು ಹಿಡಿಯಲಿಲ್ಲ. ಆತ ತನ್ನ ಮಾತೃಭಾಷೆಯಾದ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಅನ್ನು ಬಹುತೇಕ ಮರೆತಿದ್ದ ಮತ್ತು ಅವನ ಉಚ್ಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಮಂಗೋಲಿಯನ್ ಅಥವಾ ಪರ್ಷಿಯನ್ ಭಾಷೆಯ ಪ್ರಭಾವ ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು. ಆತ ಧರಿಸಿದ್ದ ಬಟ್ಟೆಗಳು ಹರಿದು ಹೋಗಿದ್ದವು ಮತ್ತು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮಂಗೋಲಿಯನ್ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿದ್ದವು. ಇದನ್ನು ನೋಡಿದ ಅವನ ಸ್ವಂತ ಸಂಬಂಧಿಕರು ಇವನು 'ಪೋಲೋ' ಕುಟುಂಬದವ ಎಂದು ನಂಬಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು.

ಮಾರ್ಕೊ ತನ್ನ ಪ್ರವಾಸದ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಪುಸ್ತಕವಾಗಿ ಬರೆದಿದ್ದು ಒಂದು ವಿಚಿತ್ರ ಕಾಕತಾಳೀಯ ಮತ್ತು ಆಸಕ್ತಿದಾಯಕ ಘಟನೆ. ವೆನಿಸ್‌ಗೆ ಮರಳಿದ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, 1298ರಲ್ಲಿ ವೆನಿಸ್ ಮತ್ತು ಜಿನೋವಾ ನಗರಗಳ ನಡುವೆ ಸಮುದ್ರ ಯುದ್ಧ ನಡೆಯಿತು. ಈ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಕೊ ಪೋಲೋ ವೆನಿಸ್ ಪರವಾಗಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿದ್ದ. ಆದರೆ, ಜಿನೋವಾ ಸೈನ್ಯವು ಅವನನ್ನು ಯುದ್ಧ ಕೈದಿಯಾಗಿ ಬಂಧಿಸಿ ಸೆರೆಮನೆಗೆ ಹಾಕಿತು. ಮಾರ್ಕೊ ಪೋಲೋ ಜಿನೋವಾದ ಸೆರೆಮನೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ, ಅಲ್ಲಿ ಅವನಿಗೆ ರುಸ್ಟಿಕೆಲ್ಲೊ ಡಾ ಪಿಸಾ ಎಂಬ ಸಹ-ಕೈದಿಯ ಪರಿಚಯವಾಯಿತು. ರುಸ್ಟಿಕೆಲ್ಲೊ ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ರೊಮಾನ್ಸ್ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಬರೆಯುವ ಬರಹಗಾರನಾಗಿದ್ದ. ಸೆರೆಮನೆಯ ಏಕತಾನತೆಯನ್ನು ಕಳೆಯಲು ಮಾರ್ಕೊ ಪೋಲೋ, ತನ್ನ ಮಹಾಯಾತ್ರೆಯ ಕಥೆಗಳನ್ನು ರುಸ್ಟಿಕೆಲ್ಲೊಗೆ ವಿವರಿಸುತ್ತಿದ್ದ.

ಮಾರ್ಕೊನ ಸಾಹಸಗಾಥೆಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಬೆರಗಾದ ರುಸ್ಟಿಕೆಲ್ಲೊ, ಅದನ್ನು ಪುಸ್ತಕ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ. ಮಾರ್ಕೊ ಹೇಳುತ್ತಾ ಹೋದಂತೆ ರುಸ್ಟಿಕೆಲ್ಲೊ ಅದನ್ನು ಅಂದಿನ ಕಾಲದ ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಿದ. ಈ ಪುಸ್ತಕಕ್ಕೆ ಮೊದಲು 'ಡಿವಿಸಮೆಂಟ್ ಡ್ಯು ಮಾಂಡೆ' (Description of the World) ಎಂದು ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿತ್ತು. 1300ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಇದು ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಜನರ ಕೈಸೇರಿತು. ಮುದ್ರಣ ಯಂತ್ರಗಳು ಬಂದ ನಂತರ, 1477ರಲ್ಲಿ ಜರ್ಮನ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಪುಸ್ತಕವು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಅಚ್ಚಾಯಿತು. ಮೂಲತಃ ಇದು ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಒಬ್ಬ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪ್ರಕಾಶಕರಿರಲಿಲ್ಲ.

ಪುಸ್ತಕ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದಾಗ ಅಂದಿನ ಯುರೋಪಿನ ಜನರು ಅದನ್ನು ನಂಬಲು ಸಿದ್ಧರಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವರಿಗೆ ಮಾರ್ಕೊ ವಿವರಿಸಿದ ವಿಷಯಗಳು ಕೇವಲ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಕಥೆಗಳಂತೆ ಕಂಡವು. ಜನರು ಆ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು 'Il Milione' (ದ ಮಿಲಿಯನ್ ಲೈಸ್ - ಲಕ್ಷಾಂತರ ಸುಳ್ಳುಗಳು) ಎಂದು ಕರೆದು ಲೇವಡಿ ಮಾಡಿದರು. ಇನ್ನು ಕೆಲವರು 'ಮಾರ್ಕೊ ಮಿಲಿಯೋನೆ' (ಲಕ್ಷ ಸುಳ್ಳುಗಳ ಮಾರ್ಕೊ) ಎಂದು ಅವನನ್ನು ಅಣಕಿಸಿದರು. ಹೊರಗಿನ ಜಗತ್ತು ಅದನ್ನು ಕೇವಲ ಮನೋರಂಜನೆಯ ಕಟ್ಟುಕಥೆಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿತ್ತು. ತಾನು ಯಾವ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಅದ್ಭುತಗಳನ್ನು ಕಂಡನೋ, ಆ ನೆಲದ ಸ್ಮೃತಿಗಳೇ ಅವನ ಸ್ವಂತ ನಗರದಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ಒಂಟಿ ಮನುಷ್ಯನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಬಿಟ್ಟವು. ಸತ್ಯವು ತುಂಬಾ ದೊಡ್ಡದಾದಾಗ ಅದು ಸುಳ್ಳಿನಂತೆ ಕಾಣತೊಡಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಕಹಿ ಸತ್ಯ ಅವನಿಗೆ ಅರಿವಾಗತೊಡಗಿತು.

ಕುಬ್ಲಾಯ್ ಖಾನನ ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಕೊ ಕಳೆದ ವರ್ಷಗಳು ಅವನ ಪಾಲಿಗೆ ಒಂದು ಸುದೀರ್ಘವಾದ ಕನಸಿನಂತಿದ್ದವು. ಅಲ್ಲಿನ ಭವ್ಯತೆ, ಅಲ್ಲಿನ ಆಡಳಿತದ ಶಿಸ್ತು ಮತ್ತು ವಿಭಿನ್ನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ಸಂಗಮ ಅವನಿಗೆ ಮನುಷ್ಯನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಮೇಲೆ ಹೊಸ ಭರವಸೆ ಮೂಡಿಸಿತ್ತು. ವೆನಿಸ್‌ನ ಸಣ್ಣ ಗಲ್ಲಿಗಳಿಂದ ಬಂದವನಿಗೆ, ಪೂರ್ವದ ಆ ಬೃಹತ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ಒಂದು ಹೊಸ ಪಾಠ ಕಲಿಸಿತ್ತು - 'ಜಗತ್ತು ನೀನು ಅಂದುಕೊಂಡಿದ್ದಕ್ಕಿಂತಲೂ ವಿಶಾಲವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯೂ ತನ್ನದೇ ಆದ ಘನತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.' ಅವನು ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಾಪಾರಿಯಾಗಿ ಹೋಗಿ, ಅಲ್ಲಿನ ಭಾಷೆ, ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಕಲಿತು ಒಬ್ಬ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕನಾಗಿ ಬೆಳೆದಿದ್ದ.

ಮಾರ್ಕೊ ತನ್ನ ಸುದೀರ್ಘ ಪ್ರಯಾಣದಲ್ಲಿ ಏಷ್ಯಾದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಆರ್ಥಿಕತೆ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಹತ್ತಿರದಿಂದ ಕಂಡ. ಅಂದು ಯುರೋಪಿಯನ್ನರಿಗೆ ಚೀನಾ ಅಥವಾ ಭಾರತದ ಬಗ್ಗೆ ಇದ್ದ ಜ್ಞಾನ ತೀರಾ ಅಲ್ಪ. ಮಾರ್ಕೊ ತನ್ನ ಪುಸ್ತಕದ ಮೂಲಕ ಅಲ್ಲಿನ ವೈಭವೋಪೇತ ಅರಮನೆಗಳು, ರೇಷ್ಮೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ವಿಭಿನ್ನ ಆಚಾರ-ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯರಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಿದ. ಇದು ಜಾಗತಿಕ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ಹೊಸ ಹಾದಿ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು. ಆತ ತನ್ನ ಪ್ರವಾಸ ಕಥನದಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಿದ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶಿಷ್ಟ ಮತ್ತು ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಅಂಶವೆಂದರೆ ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ಚಲಾವಣೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಕಾಗದದ ಹಣ. ಹದಿಮೂರನೆಯ ಶತಮಾನದ ಯುರೋಪಿಯನ್ನರಿಗೆ ಹಣ ಎಂದರೆ ಅದು ಕೇವಲ ಚಿನ್ನ, ಬೆಳ್ಳಿ ಅಥವಾ ತಾಮ್ರದ ನಾಣ್ಯಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಅಂಥ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬೆಲೆಬಾಳುವ ಲೋಹಗಳಿಲ್ಲದ ಕೇವಲ ಕಾಗದದ ತುಣುಕನ್ನು ಹಣವಾಗಿ ಬಳಸುವುದನ್ನು ಕಂಡ ಪೋಲೋ ಬೆರಗಾದ. ಆತ ತನ್ನ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು 'ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಅದ್ಭುತ ರಸವಿದ್ಯೆ' ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಿದ್ದಾನೆ.

ಕುಬ್ಲಾಯ್ ಖಾನ್ ಈ ಕಾಗದದ ಹಣವನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ವಿಧಾನವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿದ್ದ. ಮಲ್ಬರಿ ಮರದ ತೊಗಟೆಯ ಒಳಗಿನ ಪದರವನ್ನು ತೆಗೆದು ಅದನ್ನು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ನೆನೆಸಿ, ನಂತರ ಅದನ್ನು ಅರೆದು ಕಾಗದವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಕಾಗದವು ಇಂದಿನ ನೋಟುಗಳಂತೆ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಇದರ ಮೇಲೆ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದ ಮುದ್ರೆಯನ್ನು ಹಾಕಿ, ಪ್ರತಿ ನೋಟಿನ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ನಮೂದಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ ಅಧಿಕೃತ ಮುದ್ರೆ ಬಿದ್ದ ಮೇಲೆ ಅದು ಚಲಾವಣೆಗೆ ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಯುರೋಪಿಯನ್ನರಿಗೆ ಅರ್ಥವಾಗದ ವಿಷಯವೆಂದರೆ, ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಕಾಗದದ ತುಣುಕಿಗೆ ಅಷ್ಟೊಂದು ಬೆಲೆ ಹೇಗೆ ಬರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು.

ಆದರೆ ಮಂಗೋಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಇದು ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಆಜ್ಞೆಯಾಗಿತ್ತು. ಯಾರಾದರೂ ಈ ಕಾಗದದ ಹಣವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದರೆ ಅವರಿಗೆ ಮರಣದಂಡನೆ ವಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಜನರು ಈ ಹಣವನ್ನು ನೀಡಿ ಮುತ್ತು, ಚಿನ್ನ, ರೇಷ್ಮೆ ಅಥವಾ ಇನ್ನಾವುದೇ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಬಹುದಿತ್ತು. ಇದು ಇಂದಿನ 'ಫಿಯೆಟ್ ಕರೆನ್ಸಿ' ಅಥವಾ ಸರಕಾರದ ಭರವಸೆಯ ಮೇಲೆ ನಡೆಯುವ ಹಣಕಾಸು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಮೊದಲ ಮಾದರಿಯಾಗಿತ್ತು. ಹಣದ ಕೊರತೆಯಾಗದಂತೆ ನೋಟುಗಳನ್ನು ಮುದ್ರಿಸಬಹುದಾಗಿದ್ದರಿಂದ, ಕುಬ್ಲಾಯ್ ಖಾನ್ ತನ್ನ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಾದ್ಯಂತ ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ದೂರದ ಊರುಗಳಿಗೆ ಹೋಗುವಾಗ ಭಾರವಾದ ಚಿನ್ನದ ನಾಣ್ಯಗಳ ಚೀಲಗಳನ್ನು ಹೊರುವ ಬದಲು, ಹಗುರವಾದ ಕಾಗದದ ಹಣವನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಸಾಗಿಸಬಹುದಿತ್ತು. ಇದು ಕಳ್ಳಕಾಕರ ಭಯವನ್ನೂ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿತು.

ಮಾರ್ಕೊ ವೆನಿಸ್‌ಗೆ ಮರಳಿದಾಗ ಈ ಕಾಗದದ ಹಣದ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಿಸಿದ. ಜನರು ಇದನ್ನು ನಂಬಲಿಲ್ಲ. 'ಬೆಲೆಬಾಳುವ ಲೋಹವಿಲ್ಲದೇ ವ್ಯಾಪಾರ ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯ?' ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದರು. ಆದರೆ, ಮಾರ್ಕೊ ನೀಡಿದ ಈ ಮಾಹಿತಿ ಮುಂದೆ ಯುರೋಪಿನ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು. 17ನೆಯ ಶತಮಾನದ ವೇಳೆಗೆ ಯುರೋಪಿನಲ್ಲಿ ಕಾಗದದ ನೋಟುಗಳ ಬಳಕೆ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಇಂದು ನಾವು ಬಳಸುವ ಡಿಜಿಟಲ್ ಪಾವತಿ ಅಥವಾ ಪೇಪರ್ ಕರೆನ್ಸಿಯ ಮೂಲ ಬೇರುಗಳು 700 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಚೀನಾದಲ್ಲಿದ್ದವು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಜಗತ್ತಿಗೆ ವರದಿ ಮಾಡಿದ ಕೀರ್ತಿ ಮಾರ್ಕೊ ಪೋಲೋಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ.

ಮಾರ್ಕೊ ಪ್ರವಾಸ ಕಥನಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಬೆರಗುಗೊಳಿಸುವ ಅಧ್ಯಾಯವೆಂದರೆ ಅದು 'ಉರಿಯುವ ಕಪ್ಪು ಕಲ್ಲುಗಳ' ವರ್ಣನೆ. ಇಂದು ನಮಗೆ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಇಂಧನವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ, 13ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಪ್ರಜೆಗೆ ಭೂಮಿಯ ಒಳಗಿನಿಂದ ತೆಗೆದ ಕಲ್ಲು ಉರಿಯುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಮಾಟ-ಮಂತ್ರದಂತೆ ಕೇಳಿಸಿತ್ತು. ಮಾರ್ಕೊ ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ಕಂಡ ಈ ಅದ್ಭುತವು ಜಗತ್ತಿನ ಇಂಧನ ಇತಿಹಾಸವನ್ನೇ ಬದಲಿಸಿತು. ಅಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇಡೀ ಯುರೋಪ್ ಶಾಖಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ಅಡುಗೆಗಾಗಿ ಕೇವಲ ಸೌದೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿತ್ತು. ಕಾಡುಗಳನ್ನು ಕಡಿದು ಕಟ್ಟಿಗೆ ಸಂಗ್ರಹಿಸುವುದೇ ಇಂಧನದ ಏಕೈಕ ಮೂಲವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವಾಗ ಮಾರ್ಕೊ ವಿಚಿತ್ರವೊಂದನ್ನು ಗಮನಿಸಿದ. ಅಲ್ಲಿನ ಜನರು ಪರ್ವತಗಳ ಗಣಿಯಿಂದ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದ ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಅಗೆದು ತರುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು ಬೆಂಕಿಗೆ ಹಾಕುತ್ತಿದ್ದರು. ಮಾರ್ಕೊ ತನ್ನ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾನೆ - 'ಚೀನಾದಾದ್ಯಂತ ಒಂದು ಬಗೆಯ ಕಪ್ಪು ಕಲ್ಲುಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ಪರ್ವತಗಳಿಂದ ನಾಳಗಳಂತೆ ಅಗೆದು ತೆಗೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇವು ಸೌದೆಯಂತೆ ಉರಿಯುತ್ತವೆ, ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ಸೌದೆಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಉರಿಯುತ್ತವೆ. ಒಮ್ಮೆ ಇವುಗಳಿಗೆ ಬೆಂಕಿ ಹತ್ತಿಕೊಂಡರೆ, ರಾತ್ರಿಯಿಡೀ ಶಾಖವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.' ಮಾರ್ಕೊ ಅಂದು ವರ್ಣಿಸಿದ ಈ ಕಪ್ಪು ಕಲ್ಲುಗಳು ಮುಂದೆ 18ನೆಯ ಮತ್ತು 19ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಜಾಗತಿಕ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಗೆ ಇಂಧನವಾದವು.

ಮಾರ್ಕೊ ವೆನಿಸ್‌ಗೆ ಮರಳಿ 'ಕಲ್ಲು ಉರಿಯುತ್ತದೆ' ಎಂದು ಹೇಳಿದಾಗ ಜನರು ಅವನನ್ನು ಎಳ್ಳಷ್ಟೂ ನಂಬಲಿಲ್ಲ. 'ಕಲ್ಲು ಹೇಗೆ ಉರಿಯಲು ಸಾಧ್ಯ? ಅದು ಪ್ರಕೃತಿ ನಿಯಮಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾದುದು' ಎಂದು ವಾದಿಸಿದರು. ಆದರೆ, ಮಾರ್ಕೊ ಕಂಡದ್ದು ಭವಿಷ್ಯದ ಶಕ್ತಿ ಮೂಲವಾಗಿತ್ತು. ಭೂಮಿಯ ಆಳದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಶಕ್ತಿ ಅಡಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಮನುಷ್ಯ ತನ್ನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಬಳಸಬಹುದು ಎಂಬ ಸತ್ಯವನ್ನು ಮಾರ್ಕೊ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಮನವರಿಕೆ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟ.

ಮಾರ್ಕೊ ತನ್ನ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಕುಬ್ಲಾಯ್ ಖಾನ್‌ನನ್ನು ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ಕ್ರೂರ ಮಂಗೋಲ್ ದಾಳಿಕೋರನನ್ನಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸದೇ, ಒಬ್ಬ ಸಮರ್ಥ ಆಡಳಿತಗಾರ ಮತ್ತು ಕಲೆ-ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಪೋಷಕನಾಗಿ ಪರಿಚಯಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಅಂದಿನ ಕಾಲದ ಚೀನಾದ (ಯುವಾನ್ ರಾಜವಂಶ) ಆಡಳಿತದ ಬಗ್ಗೆ ಈ ಪುಸ್ತಕ ನೀಡುವ ಮಾಹಿತಿ ಇತಿಹಾಸಕಾರರಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ನಂಬಲರ್ಹ ದಾಖಲೆಯಾಗಿದೆ. ಕುಬ್ಲಾಯ್ ಖಾನ್ ತನ್ನ ಬೃಹತ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಹೇಗೆ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಿದ್ದ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಮೇಲೆ ಹತೋಟಿ ಸಾಧಿಸಲು ಯಾವ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದ ಎಂಬ ವಿವರಣೆ ಇಲ್ಲಿದೆ. ಪರ್ಷಿಯಾದ ರೇಷ್ಮೆ, ಭಾರತದ ಮಸಾಲೆ ಪದಾರ್ಥಗಳು, ಚೀನಾದ ಪಿಂಗಾಣಿ ಪಾತ್ರೆಗಳು ಮತ್ತು ಮಂಗೋಲಿಯಾದ ಕುದುರೆಗಳು ಹೇಗೆ ಈ ರಸ್ತೆಯ ಮೂಲಕ ಜಗತ್ತನ್ನು ತಲುಪುತ್ತಿದ್ದವು ಎಂಬುದನ್ನು ಪುಸ್ತಕ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಮಾರ್ಕೊ ಸ್ವತಃ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಾಪಾರಿಯಾಗಿದ್ದರಿಂದ, ಲಾಭ-ನಷ್ಟದ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ನಿಖರವಾಗಿವೆ.

ಇಡೀ ಏಷ್ಯಾದ ಬಹುಭಾಗವು ಒಬ್ಬನೇ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದುದರಿಂದ, ರೇಷ್ಮೆ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳಿಗೆ ಸಿಗುತ್ತಿದ್ದ ಭದ್ರತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಮಾರ್ಕೊ ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಒಬ್ಬ ಯುವತಿ ಚಿನ್ನದ ಬಟ್ಟಲನ್ನು ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಒಂದು ತುದಿಯಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ತುದಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಭಯವಿಲ್ಲದೆ ಸಂಚರಿಸಬಹುದಿತ್ತು ಎಂಬ ಅವನ ಮಾತು ಅಂದಿನ ಸುಭದ್ರ ಕಾನೂನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಸಾಕ್ಷಿ. ಪೋಪ್ ಮತ್ತು ಕುಬ್ಲಾಯ್ ಖಾನ್ ನಡುವೆ ನಡೆದ ಪತ್ರ ವ್ಯವಹಾರಗಳು ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳ ವಿನಿಮಯವು ಅಂದಿನ ಕಾಲದ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕತೆಯ ಮೇಲೆ ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲುತ್ತವೆ. ಚೀನಾದ ಅಧಿಕೃತ ರಾಜವಂಶದ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣೆಯಾದ ಕೆಲವು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವಿವರಗಳು ಮಾರ್ಕೊನ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಸಿಗುತ್ತವೆ.

ಮಾರ್ಕೊ ಅಂದಿನ ಅಂಚೆ ಜಾಲವನ್ನು ಕಂಡು ಬೆರಗಾಗಿದ್ದ. ಕುಬ್ಲಾಯ್ ಖಾನ್ ಇಡೀ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಾದ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯ ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದ. ಈ ರಸ್ತೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ 25 ರಿಂದ 30 ಮೈಲಿಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ 'ಯಾಮ್' ಅಥವಾ ಅಂಚೆ ನಿಲ್ದಾಣಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಮಾರ್ಕೊನ ಪ್ರಕಾರ, ಇಡೀ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಂಥ ಸುಮಾರು ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ಅಂಚೆ ನಿಲ್ದಾಣಗಳಿದ್ದವು ಮತ್ತು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ತಳಿಯ ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ಸದಾ ಸಿದ್ಧವಾಗಿಡಲಾಗಿತ್ತು. ಇಂದು 'ಫೆಡ್ಎಕ್ಸ್' ಅಥವಾ 'ಬ್ಲೂ ಡಾರ್ಟ್' ಅನುಸರಿಸುವ 'ಹಬ್ ಅಂಡ್ ಸ್ಪೋಕ್' ಮಾದರಿಯನ್ನು ಕುಬ್ಲಾಯ್ ಖಾನ್ 700 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿದ್ದ. ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಮುಂದೆ ಇಡೀ ಜಗತ್ತಿನ ಅಂಚೆ ಇಲಾಖೆಗೆ ಮಾದರಿಯಾಯಿತು.

ಮಾರ್ಕೊ ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವಾಗ ಅವನಿಗೆ ಮತ್ತು ಅವನ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಕುಬ್ಲಾಯ್ ಖಾನ್ ಒಂದು ವಿಶೇಷ ಲೋಹದ ಫಲಕವನ್ನು ನೀಡಿದ್ದ. ಇದನ್ನೇ 'ಪೈಜಾ' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಫಲಕವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇಂದು ನಾವು ಒಂದು ದೇಶದಿಂದ ಇನ್ನೊಂದು ದೇಶಕ್ಕೆ ಹೋಗಲು ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್ ಮತ್ತು ವೀಸಾ ಬಳಸುತ್ತೇವೆ. ಆದರೆ ಅಂದು ಕುಬ್ಲಾಯ್ ಖಾನ್ ನೀಡಿದ ಈ ಪೈಜಾ ಇಡೀ ಏಷ್ಯಾದಾದ್ಯಂತ (ಸರಿಸುಮಾರು ಇಂದಿನ 20-25 ದೇಶಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿ) ಚಲಾವಣೆಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಇದು ಇಂದಿನ 'ಡಿಪ್ಲೊಮ್ಯಾಟಿಕ್ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್'ನ ಮೊದಲ ರೂಪ ಎನ್ನಬಹುದು.

ಮಾರ್ಕೊನ ಕಥನವು ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್ ಕೊಲಂಬಸ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಅನೇಕ ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ನೀಡಿತು. ಇತಿಹಾಸಕಾರರ ಪ್ರಕಾರ, ಕೊಲಂಬಸ್ ಬಳಿ ಮಾರ್ಕೊ ಪೋಲೋನ ಪುಸ್ತಕದ ಒಂದು ಪ್ರತಿ ಸದಾ ಇರುತ್ತಿತ್ತು. ಇಂದಿಗೂ ಸ್ಪೇನ್‌ನ ಸೆವಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ 'ಬಿಬ್ಲಿಯೊಟೆಕಾ ಕೊಲಂಬಿನಾ' ಮ್ಯೂಸಿಯಂನಲ್ಲಿ ಕೊಲಂಬಸ್ ಬಳಸಿದ ಆ ಪುಸ್ತಕದ ಪ್ರತಿಯನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಿಡಲಾಗಿದೆ. ವಿಶೇಷವೆಂದರೆ, ಆ ಪುಸ್ತಕದ ಅಂಚುಗಳಲ್ಲಿ ಕೊಲಂಬಸ್ ತನ್ನ ಕೈಬರಹದಲ್ಲಿ ನೂರಾರು ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾನೆ. ಮಾರ್ಕೊ ವಿವರಿಸಿದ ಪ್ರತಿ ತಾಣ, ಅಲ್ಲಿನ ದೂರ ಮತ್ತು ಲಭ್ಯವಿರುವ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕೊಲಂಬಸ್ ಪದೇಪದೆ ಓದುತ್ತಿದ್ದ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಈ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳೇ ಸಾಕ್ಷಿ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಮಾರ್ಕೊ ತನ್ನ ನೆನಪುಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸದಿದ್ದರೆ, ಕೊಲಂಬಸ್‌ಗೆ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ದಾಟುವ ಧೈರ್ಯ ಅಥವಾ ಪ್ರೇರಣೆ ಸಿಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲವೇನೋ. ಹೀಗಾಗಿ, ಅಮೆರಿಕದ ಆವಿಷ್ಕಾರದ ಹಿಂದೆ ಮಾರ್ಕೊನ ಅಕ್ಷರಗಳ ಶಕ್ತಿ ಅಡಗಿದೆ.

ಮಾರ್ಕೊನ ಪ್ರವಾಸ ಕಥನದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಕುರಿತಾದ ವಿವರಣೆಗಳು ಅತ್ಯಂತ ರೋಚಕವಾಗಿವೆ. 1292ರಲ್ಲಿ ಚೀನಾದಿಂದ ಮರಳಿ ವೆನಿಸ್‌ಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವಾಗ ಆತ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಕರಾವಳಿ ತೀರಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸಿದ. ಅಂದಿನ ಕಾಲದ ಭಾರತದ ಸಮೃದ್ಧಿ, ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ವಿಭಿನ್ನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಕಂಡು ಬೆರಗಾದ ಮಾರ್ಕೊ, ತನ್ನ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಭಾರತವನ್ನು 'ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೀಮಂತ ಮತ್ತು ಅದ್ಭುತ ಪ್ರಾಂತ್ಯ' ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಮಾರ್ಕೊ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಕರಾವಳಿಯ (ಪಾಂಡ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ) ಮುತ್ತುಗಳ ಉದ್ಯಮದ ಬಗ್ಗೆ ಸವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಬರೆದಿದ್ದಾನೆ. ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ನಡುವಿನ ಮನ್ನಾರ್ ಕೊಲ್ಲಿಯಲ್ಲಿ ಮುತ್ತುಗಳನ್ನು ಅಗೆಯುವ ವಿಧಾನವನ್ನು ಆತ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಭಾರತೀಯರು ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯ, ಹಸ್ತಸಾಮುದ್ರಿಕ ಮತ್ತು ದಿನದ ಶುಭ-ಅಶುಭಗಳಿಗೆ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಮಾರ್ಕೊ ಗಮನಿಸಿದ್ದ. ಯಾವುದಾದರೂ ಕೆಲಸ ಆರಂಭಿಸುವ ಮೊದಲು ಅವರು ಹಲ್ಲಿಯ ಸದ್ದು ಕೇಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅಥವಾ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಚಲನೆಯನ್ನು ಗಮನಿಸುವುದನ್ನು ಆತ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾನೆ.

ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: ಯುಪಿಐ ಕ್ರಾಂತಿಯ ದೇಶದಲ್ಲಿ 'ಡಿಜಿಟಲ್ ದೇವೋ ಭವ' ಎಂದು ಹೇಳೋದು ಯಾವಾಗ?

1299ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ನಂತರ, ಆತ ವ್ಯವಹಾರದಲ್ಲಿ ನಿರತನಾಗಿ ಭಾರೀ ಹಣ ಸಂಪಾದಿಸಿ, ಶ್ರೀಮಂತ ವರ್ತಕನಾದ. ಮದುವೆಯಾಗಿ ಮೂವರು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ. 1324ರಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಕೊ ಸಾವಿನ ಹಾಸಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ಮಲಗಿ, ಕೊನೆಯ ದಿನಗಳನ್ನು ಎಣಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ, ಅವನ ಸುತ್ತಲಿದ್ದ ಹಿತೈಷಿಗಳು ಮತ್ತು ಪಾದ್ರಿಗಳು ‘ಮಾರ್ಕೊ, ಈಗಲಾದರೂ ಸತ್ಯ ಒಪ್ಪಿಕೋ. ನಿನ್ನ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿರುವ ಆ ಸುಳ್ಳುಗಳನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೋ, ನಿನಗೆ ಪರಲೋಕದಲ್ಲಿ ಶಾಂತಿ ಸಿಗಲಿ’ ಎಂದು ವಿನಂತಿಸಿದರು. ಆತ ನೀಡಿದ ಉತ್ತರ ಇತಿಹಾಸದ ಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಉಳಿದುಹೋಯಿತು. ಆತ ದಣಿದ, ಆದರೆ ಅಚಲದನಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ - ‘ನಾನು ಕಂಡದ್ದರಲ್ಲಿ ಅರ್ಧದಷ್ಟನ್ನೂ ನನ್ನ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಬರೆದಿಲ್ಲ.’ ಈ ಒಂದೇ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ತಾನು ಬರೆದ ಸಾವಿರಾರು ಪುಟಗಳಿಗಿಂತಲೂ ತಾನು ಬರೆಯಲಾಗದ, ಅಕ್ಷರಗಳಿಗೆ ದಕ್ಕದ ಅನುಭವಗಳು ಎಷ್ಟೋ ಪಟ್ಟು ದೊಡ್ಡದು ಎಂಬ ವಿನಯ ಮತ್ತು ಸತ್ಯವನ್ನು ಹೇಳಿದ್ದ. ಜಗತ್ತಿನ ವಿಸ್ಮಯಗಳು ಎಷ್ಟು ಅನಂತವಾಗಿವೆ ಎಂದರೆ, ಒಬ್ಬ ಮನುಷ್ಯನ ಆಯಸ್ಸು ಅದನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಸಾಲುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಅವನಿಗೆ ಮನವರಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು.

ಮಾರ್ಕೊ ಕಣ್ಣು ಮುಚ್ಚಿದಾಗ ವೆನಿಸ್ ನಗರ ಒಬ್ಬ ಸುಳ್ಳುಗಾರ ಹೋದ ಎಂದು ನಿಟ್ಟುಸಿರುಬಿಟ್ಟಿರಬೇಕು. ಆದರೆ, ಕಾಲವೇ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಿತು. ಶತಮಾನಗಳ ನಂತರ ನಾವಿಕರು ಅವನ ಹಾದಿಯನ್ನೇ ಹಿಡಿದು ಹೊರಟಾಗ, ಮಾರ್ಕೊ ಬರೆದ ಪ್ರತಿ ಅಕ್ಷರವೂ ಸತ್ಯವೆಂದು ಜಗತ್ತಿಗೆ ಮನವರಿಕೆಯಾಯಿತು. ಇಂದು ನಾವು ಆ ಪುಸ್ತಕ ಓದುವಾಗ, ಅವನು ಬರೆಯದೇ ಉಳಿಸಿದ ಆ ಇನ್ನರ್ಧ ಭಾಗದ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ನಮ್ಮ ಕಲ್ಪನೆಯಲ್ಲಿ ಹುಡುಕುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತೇವೆ.

ಮಾರ್ಕೊ ಪೋಲೋ ಎಂಬ ಅಲೆಮಾರಿ ನಮಗೆ ಕಲಿಸಿಕೊಡುವುದು ಇಷ್ಟೇ - ‘ದಾರಿಗಳು ಎಂದಿಗೂ ಮುಗಿಯುವುದಿಲ್ಲ, ಕೇವಲ ನಾವು ನಡೆಯುವುದನ್ನು

ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತೇವೆ ಅಷ್ಟೆ.’