ಫುಡ್ ಟೂರಿಸಂ: ಭಾರತದ ಮುಂದಿರುವ ಹೊಸ ಸಾಧ್ಯತೆ, ಅವಕಾಶ!

ತಿರುಗನ ಕನಸು

ನಾನು ಕಳೆದ ವರ್ಷ ಇಸ್ರೇಲಿಗೆ ಹೋದಾಗ ಅಲ್ಲೊಂದು ದೊಡ್ಡ ಫಲಕದ ಮೇಲೆ, ‘ನಾನು ಪ್ರವಾಸಕ್ಕೆ ಹೋಗುವುದು ಹೊಸ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಕಲಿಯಲಿಕ್ಕಲ್ಲ, ಹೊಸ ಮೆನು ಕಾರ್ಡ್ ಓದಲು’ ಎಂದು ಬರೆದಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ತುಸು ಆಶ್ಚರ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಆ ಫಲಕದ ಕೆಳಗೆ ಹೀಗೆ ಬರೆದಿತ್ತು - ‘ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ದಾರಿ ಹೊಟ್ಟೆಯ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ ಅಂತಾರೆ, ಹಾಗಾಗಿ ನಾನು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಟ್ರಿಪ್‌ನಲ್ಲೂ ನನ್ನ ಹೃದಯವನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾ ಹೊಟೇಲ್‌ ಹೊಟೇಲ್ ಅಲೆಯುತ್ತಿರುತ್ತೇನೆ.’ ಈ ಬಗ್ಗೆ ನಮ್ಮೊಂದಿಗಿದ್ದ ಗೈಡ್ ಕೇಳಿದಾಗ, ‘ವಿದೇಶಿ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಇಲ್ಲಿನ ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಹುಡುಕಿಕೊಂಡು ಇಸ್ರೇಲಿಗೆ ಬರಲಾರಂಭಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅನೇಕರ ಪ್ರವಾಸದ ಫೊಟೋ ಆಲ್ಬಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಫೊಟೋಗಳು ಸ್ಮಾರಕಗಳದ್ದಲ್ಲ, ಅವರು ತಿಂದ ಪ್ಲೇಟ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಪದಾರ್ಥಗಳದ್ದು!’ ಎಂದು ತಮಾಷೆ ಮಾಡಿದ್ದ.

ಜಗತ್ತನ್ನು ನೋಡಲು ಎರಡು ಕಣ್ಣು ಸಾಕು, ಆದರೆ ಜಗತ್ತನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಒಂದು ನಾಲಗೆ ಇರಲೇಬೇಕು. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಖ್ಯಾತ ಟ್ರಾವೆಲ್ ಬರಹಗಾರನೊಬ್ಬ ‘ನನ್ನ ಪ್ರಕಾರ ನಿಜವಾದ ಪ್ರವಾಸ ಅಂದ್ರೆ ಒಂದು ಪ್ಲೇಟ್‌ನಿಂದ ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ಲೇಟ್‌ಗೆ ಮಾಡುವ ಪ್ರಯಾಣ’ ಎಂದು ಬರೆದಿದ್ದು ನೆನಪಾಗುತ್ತದೆ. ‘ಪ್ರವಾಸ ಮುಗಿಸಿ ಮನೆಗೆ ಬಂದಾಗ ಸ್ನೇಹಿತರು, ‘ಯಾವ್ಯಾವ ಜಾಗ ನೋಡಿದ್ರಿ?’ ಅಂತ ಕೇಳುತ್ತಾರೆ. ನಾನು ಮಾತ್ರ ‘ಎಲ್ಲೆಲ್ಲಿ ಏನೇನು ತಿಂದೆ’ ಎನ್ನುವ ದೊಡ್ಡ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನೇ ಕೊಡುತ್ತೇನೆ. ಪ್ರವಾಸದಲ್ಲಿ ನಕ್ಷೆ (ಮ್ಯಾಪ್) ನೋಡುವುದು ಹಾದಿ ಹುಡುಕಲಿಕ್ಕಲ್ಲ, ಹತ್ತಿರದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹೊಟೇಲ್‌ ಎಲ್ಲಿ ಅಂತ ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಲಿಕ್ಕೆ’ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದು ವಿಚಿತ್ರವಾದರೂ ವಾಸ್ತವ. ಆತ ಮುಂದುವರಿದು, ‘ಜಗತ್ತಿನ ಯಾವುದೋ ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿ ನನಗಾಗಿ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ತಿಂಡಿ ಕಾಯುತ್ತಾ ಇರುತ್ತದೆ, ಅದನ್ನು ಹುಡುಕಿಕೊಂಡು ಹೋಗುವುದೇ ನನ್ನ ಪರಮ ಧರ್ಮ’ ಹೇಳಿದ್ದು ಮಾರ್ಮಿಕ.

ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: ಸ್ಕಾಚ್ ಬಾಟಲಿಗಳ ಮೆರುಗು: ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದ ಗೆಲುವಿನ ನಗು!

ಇಂದು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯೇ ಬದಲಾಗಿದೆ. ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯ ವಿದೇಶಗಳಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದುದು ಅಲ್ಲಿನ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ನೋಡಲು, ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಮಾರಕಗಳ ಮುಂದೆ ನಿಂತು ಫೊಟೋ ತೆಗೆಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅಥವಾ ಅಲ್ಲಿನ ಪ್ರಕೃತಿ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಸವಿಯಲು. ಆದರೆ ಇಂದು ಚಿತ್ರಣ ಬೇರೆಯೇ ಇದೆ. ಜನರು ಕೇವಲ ಆಹಾರದ ರುಚಿ ನೋಡಲೆಂದೇ ಸಾವಿರಾರು ಮೈಲಿ ದೂರ ಪ್ರಯಾಣ ಬೆಳೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಈಗ ಜನ ‘ನೋಡಲು’ ಹೋಗುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ‘ಉಣ್ಣಲು’ ಅಥವಾ ‘ತಿನ್ನಲು’ ವಿದೇಶ ಪ್ರವಾಸ ಕೈಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇದನ್ನು ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ‘ಗ್ಯಾಸ್ಟ್ರೋನಮಿ ಟೂರಿಸಂ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ಇದು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದ ಅತ್ಯಂತ ರುಚಿಕರವಾದ ಮೈಲಿಗಲ್ಲಾಗಿದೆ. ಇಂದಿನ ಪ್ರವಾಸಿಗನಿಗೆ ಕೇವಲ ದೃಶ್ಯ ವೈಭವ ಸಾಲದು, ಅವನಿಗೆ ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಅನುಭವ ಬೇಕು. ಪ್ಯಾರಿಸ್‌ನ ಐಫೆಲ್ ಟವರ್ ನೋಡುವುದಕ್ಕಿಂತ, ಅದರ ಕೆಳಗಿನ ಪುಟ್ಟ ಕೆಫೆಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಅಪ್ಪಟ ‘ಕ್ರೊಯಿಸೆಂಟ್’ ಸವಿಯುವುದು ಅವನಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ತೃಪ್ತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಆಹಾರ ಎಂಬುದು ಕೇವಲ ಹೊಟ್ಟೆ ತುಂಬಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ಉಳಿದಿಲ್ಲ; ಅದೊಂದು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅನುಭವವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿದೆ.

ಇಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ‘ತಿನ್ನುವ ಮೊದಲು ಫೊಟೋ ತೆಗೆಯುವುದು’ ಒಂದು ಅಘೋಷಿತ ನಿಯಮ. ಜನರು ಜಪಾನ್‌ನ ‘ಸುಶಿ’, ಇಟಲಿಯ ‘ಪಿಜ್ಜಾ’ ಅಥವಾ ಮೆಕ್ಸಿಕೋದ ‘ಟಾಕೋಸ್’ಗಳ ಆಕರ್ಷಕ ಫೊಟೋಗಳನ್ನು ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ನೋಡಿ ಪ್ರೇರಿತರಾಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಆ ವಿಶಿಷ್ಟ ಖಾದ್ಯದ ಮುಂದೆ ನಿಂತು ಫೊಟೋ ತೆಗೆಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಒಂದು ರೀತಿಯ ‘ಸ್ಟೇಟಸ್ ಸಿಂಬಲ್’ ಕೂಡ ಆಗಿದೆ. ಈ ಡಿಜಿಟಲ್ ಆಕರ್ಷಣೆಯು ಜನರನ್ನು ವಿದೇಶಿ ಬೀದಿಗಳ ಆಹಾರ ಮಳಿಗೆಗಳತ್ತ ಸೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ. ಒಂದು ಊರಿನ ಅಡುಗೆ ಮನೆಯ ವಾಸನೆಯಲ್ಲಿ ಆ ಊರಿನ ಇಡೀ ಇತಿಹಾಸ ಅಡಗಿರುತ್ತದೆ. ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಈಗ ಒಂದು ದೇಶದ ಮ್ಯೂಸಿಯಂನಲ್ಲಿ ಕಾಲ ಕಳೆಯುವ ಬದಲು ಅಲ್ಲಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಇಸ್ರೇಲ್‌ನ ಮಹಾನೆ ಯೆಹುದಾ ಮಾರ್ಕೆಟ್) ಕಾಲ ಕಳೆಯಲು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲಿನ ಮಸಾಲೆಗಳ ಘಮ, ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳ ಕೂಗು ಮತ್ತು ತಾಜಾ ಪದಾರ್ಥಗಳ ಬಣ್ಣ ಆ ದೇಶದ ಅಸಲಿ ಮುಖವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುತ್ತದೆ.

ಪ್ರವಾಸವೆಂದರೆ ಕೇವಲ ವಿಶ್ರಾಂತಿಯಲ್ಲ, ಅದೊಂದು ನಿರಂತರ ಕಲಿಕೆ ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಇಂದಿನ ಪ್ರವಾಸಿಗರಲ್ಲಿ ಗಾಢವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ವಿದೇಶಗಳಿಗೆ ಹೋದಾಗ ಅಲ್ಲಿನ ವಿಶಿಷ್ಟ ಖಾದ್ಯಗಳನ್ನು ಸವಿಯುವುದರ ಜತೆಗೆ, ಅವುಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವ ಕಲೆ ಅರಿಯಲು ‘ಕುಕಿಂಗ್ ಕ್ಲಾಸ್’ ಅಥವಾ ಪಾಕ ಪ್ರವೀಣರ ಕಾರ್ಯಾಗಾರಗಳಿಗೆ ಸೇರುವುದು ಒಂದು ಜಾಗತಿಕ ಹವ್ಯಾಸವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣವೆಂದರೆ, ಆಹಾರದ ಮೂಲಕ ಒಂದು ದೇಶದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಆಪ್ತವಾಗಿ ತಿಳಿಯಬಹುದು ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್‌ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವವರು ಕೇವಲ ಅಲ್ಲಿನ ಬೀಚ್‌ಗಳನ್ನು ನೋಡಿ ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ ಅಲ್ಲಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕರ ಜತೆ ತೆರಳಿ, ಅಲ್ಲಿನ ಶುಂಠಿ, ಗ್ಯಾಲಂಗಲ್ ಮತ್ತು ನಿಂಬೆ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಕಲಿಯುತ್ತಾರೆ. ಆಮೇಲೆ ತಾವೇ ಸ್ವತಃ ಮಸಾಲೆ ಅರೆದು 'ಸ್ಪೈಸಿ ಗ್ರೀನ್ ಕರಿ' ತಯಾರಿಸುವುದನ್ನು ಕಲಿಯುವಾಗ ಅವರಿಗೆ ಆ ದೇಶದ ಬದುಕಿನ ಶೈಲಿ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದೇ ರೀತಿ ಇಟಲಿಗೆ ಹೋದಾಗ, ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್‌ಗಿಂತಲೂ ಹಳ್ಳಿಯ ಯಾವುದೋ ಅಜ್ಜಿಯ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಕೈಯಿಂದಲೇ ಪಾಸ್ತಾ ಹಿಟ್ಟು ತಯಾರಿಸುವುದು, ಅದನ್ನು ಬೇಕಾದ ಆಕಾರಕ್ಕೆ ತರುವುದು ಒಂದು ಅದ್ಭುತ ಅನುಭವ. ಇದು ಕೇವಲ ಅಡುಗೆಯಲ್ಲ, ಅದೊಂದು ಪರಂಪರೆಯ ಹಸ್ತಾಂತರ. ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸಿಗ ಕೇವಲ ಗ್ರಾಹಕನಾಗಿ ಉಳಿಯದೇ, ಆ ದೇಶದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಒಬ್ಬ ಭಾಗೀದಾರನಾಗುತ್ತಾನೆ.

ಈ ರೀತಿಯ ‘ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ’ ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ಮನೆಗೆ ಮರಳಿದ ಮೇಲೂ ಒಂದು ಶಾಶ್ವತವಾದ ಉಡುಗೊರೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಅವರು ಮರಳಿ ಬಂದ ಮೇಲೆ ತಮ್ಮ ಸ್ನೇಹಿತರಿಗೆ ಆ ವಿದೇಶಿ ರುಚಿಯನ್ನು ಉಣಬಡಿಸುವಾಗ, ಅವರು ಕೇವಲ ಅಡುಗೆಯನ್ನು ಬಡಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಅದರ ಜತೆಗೆ ಆ ದೇಶದ ನೆನಪುಗಳನ್ನು, ಅಲ್ಲಿನ ಜನರ ಆತಿಥ್ಯದ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ವಿದೇಶಿ ಅಡುಗೆ ಕಲಿಕೆ ಎಂಬುದು ಪ್ರವಾಸದ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ಒಂದು ಹೊಸ ಆಯಾಮವಾಗಿದೆ. ಇದು ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಕೇವಲ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡದೇ, ಅವರನ್ನು ಸೃಜನಶೀಲ ಚಟುವಟಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಕಲೆಯು ದೇಶಗಳ ನಡುವಿನ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಂದಕವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ, ರುಚಿಯ ಮೂಲಕ ಜಗತ್ತನ್ನು ಒಂದುಗೂಡಿಸುತ್ತದೆ.

ಐಷಾರಾಮಿ ಹೊಟೇಲ್‌ಗಳ ಪಂಚತಾರಾ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಇಂದು ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಬೀದಿ ಬದಿಯ ಆಹಾರದ ಅಪ್ಪಟ ರುಚಿಗೆ ಮಾರುಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬೀದಿ ಬದಿಯ ಆಹಾರವೆಂದರೆ ಕೇವಲ ಅಗ್ಗದ ಅಥವಾ ಅಶುದ್ಧ ಎಂಬ ಭಾವನೆಯಿತ್ತು. ಆದರೆ ಇಂದು ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಬದಲಾಗಿದೆ; ಅದು ಒಂದು ದೇಶದ ‘ಅಸಲಿ ರುಚಿ’ಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದೆ. ವಿಯೆಟ್ನಾಂನ ಹನೋಯ್ ಅಥವಾ ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಬ್ಯಾಂಕಾಕ್‌ನಂಥ ನಗರಗಳಲ್ಲಿನ ಗಲ್ಲಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವುದು ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ಒಂದು ರೋಮಾಂಚಕ ಸಾಹಸ. ಅಲ್ಲಿನ ಫುಟ್‌ಪಾತ್‌ಗಳ ಮೇಲೆ ಹರಡಿರುವ ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಚೇರ್‌ಗಳ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತು, ಸುತ್ತಲಿನ ವಾಹನಗಳ ಗದ್ದಲದ ನಡುವೆ ಆವಿ ಏರುತ್ತಿರುವ ಬಿಸಿಬಿಸಿ ‘ಫೋ’ ನೂಡಲ್ಸ್ ಅಥವಾ ‘ಪ್ಯಾಡ್ ಥಾಯ್’ ಸವಿಯುವುದರಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಸುಖವಿದೆ. ಐಷಾರಾಮಿ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್‌ಗಳ ಎಸಿ ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಗದ ಆ ‘ಮಣ್ಣಿನ ವಾಸನೆ’ ಮತ್ತು ‘ಜನಜಂಗುಳಿಯ ಸಂಭ್ರಮ’ ಈ ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಅಡುಗೆಯವನು ನಿಮ್ಮ ಕಣ್ಣೆದುರೇ ತಾಜಾ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಬೆರೆಸಿ ಬೆಂಕಿಯ ಜ್ವಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಬಾಣಲೆ ಆಡಿಸುವ ದೃಶ್ಯವು ಯಾವುದೇ ಸಿನಿಮೀಯ ಅನುಭವಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.

ಒಂದು ಊರಿನ ಇತಿಹಾಸ ಕೇಳುವ ಬದಲು, ಆ ಊರಿನ ಇಡ್ಲಿ ಸಾಂಬಾರ್‌ಗೆ ಇತಿಹಾಸ ಇದೆಯಾ ಅಂತ ಕೇಳೋದು ಇಂದಿನ ಹೊಸ ಟ್ರೆಂಡ್. ಹಂಪಿಗೆ ಹೋಗಿ ಅಲ್ಲಿನ ಕಲ್ಲಿನ ರಥ ನೋಡಿ ಖುಷಿ ಪಡುವುದಕ್ಕಿಂತ, ಪಕ್ಕದ ಅಂಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಗುವ ಮಿರ್ಚಿ ಮಂಡಕ್ಕಿ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಶೋಧನೆ ಮಾಡುವ ಪುಣ್ಯಾತ್ಮನೇ ’ಗ್ಯಾಸ್ಟ್ರೋನಮಿ ಟೂರಿಸ್ಟ್’ ಎಂದು ಕರೆಯಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಇಸ್ರೇಲ್ ಅಥವಾ ಇಟಲಿಯಂಥ ದೇಶಗಳು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತನ್ನೇ ಗೆದ್ದಿರುವುದು ಕೇವಲ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅಥವಾ ಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಯ ತಾಣಗಳಿಂದಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಆಹಾರದ ಸುತ್ತ ಹೆಣೆಯುವ 'ಕಥೆ'ಗಳಿಂದ. ಅಲ್ಲಿನ ಒಂದು ತಟ್ಟೆ ಆಹಾರವು ಕೇವಲ ಹಸಿವು ನೀಗಿಸುವ ಪದಾರ್ಥವಾಗಿ ಉಳಿಯದೇ, ಆ ದೇಶದ ಇತಿಹಾಸ, ವಲಸೆ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಹೋರಾಟದ ಮಹಾಕಾವ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರವಾಸಿಗರ ಮುಂದೆ ಅನಾವರಣಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಇಸ್ರೇಲ್‌ನ ‘ಹಮ್ಮಸ್’ ಅನ್ನೇ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಿ. ಅಲ್ಲಿನ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕರು ಹಮ್ಮಸ್ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಿಸುವಾಗ ಅದನ್ನು ಕೇವಲ ಕಡಲೆಕಾಳಿನ ಚಟ್ನಿ ಎನ್ನುವುದಿಲ್ಲ. ಅದರ ಹಿಂದೆ ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯದ ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಇತಿಹಾಸವಿದೆ, ಅರಬ್ ಮತ್ತು ಯಹೂದಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳು ಸಂಧಿಸುವ ಕಥೆಯಿದೆ. ‘ಇದು ಬಡವನ ಆಹಾರವಾಗಿದ್ದರೂ ರಾಜನ ಮರ್ಯಾದೆ ಪಡೆದಿದೆ’ ಎಂದು ಭಾವನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಹೇಳಿದಾಗ, ಪ್ರವಾಸಿಗನಿಗೆ ಆ ಹಮ್ಮಸ್ ಸವಿಯುವುದು ಒಂದು ದೈವಿಕ ಅನುಭವದಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹಮ್ಮಸ್ ಅಂಗಡಿಯ ಹಿಂದೆ ಒಂದು ಕುಟುಂಬದ ಮೂರು-ನಾಲ್ಕು ತಲೆಮಾರುಗಳ ಶ್ರಮದ ಕಥೆಯನ್ನು ಅವರು ಹೆಣೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಇನ್ನು ಇಟಲಿಯ ‘ಪಾಸ್ತಾ’ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಬಂದರೆ, ಅಲ್ಲಿನ ಅಡುಗೆ ಒಂದು ಕಲೆಯಂತೆ ಬಿಂಬಿತವಾಗಿದೆ. ಪಾಸ್ತಾದ ನೂರಾರು ಆಕಾರಗಳ ಹಿಂದೆ ಆಯಾ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಹವಾಮಾನ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಕಥೆಯಿದೆ ಎಂದು ಇಟಾಲಿಯನ್ನರು ಹೆಮ್ಮೆಯಿಂದ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ‘ನಮ್ಮ ಅಜ್ಜಿ ಈ ಪಾಸ್ತಾವನ್ನು ತನ್ನ ಕೈಯಿಂದಲೇ ಲಟ್ಟಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು, ಪ್ರತಿ ಸುರುಳಿಯಲ್ಲೂ ಪ್ರೀತಿಯಿದೆ’ ಎಂದು ಅವರು ವಿವರಿಸುವಾಗ, ಪ್ರವಾಸಿಗನಿಗೆ ತಾನು ಯಾವುದೋ ದೊಡ್ಡ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅಡುಗೆಮನೆಯೊಳಗೆ ಇದ್ದೇನೆ ಎಂಬ ಭ್ರಮೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಟೊಮೆಟೊ ಸಾಸ್‌ನ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಇಟಲಿಯ ಸೂರ್ಯನ ಶಾಖವಿದೆ ಮತ್ತು ಆಲಿವ್ ಎಣ್ಣೆಯ ಹೊಳಪಿನಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿನ ಮಣ್ಣಿನ ಸತ್ವವಿದೆ ಎಂದು ಅವರು ವಿವರಿಸುವ ರೀತಿ ಅದ್ಭುತ. ಈ ‘ಕಥೆ ಹೇಳುವ ಕಲೆ’ ಪ್ರವಾಸಿಗನ ಮೇಲೆ ಗಾಢವಾದ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ. ಪ್ರವಾಸಿಗನು ಕೇವಲ ಆಹಾರಕ್ಕೆ ಹಣ ಕೊಡುವುದಿಲ್ಲ, ಆ ಆಹಾರದ ಹಿಂದಿರುವ ಅನುಭವ ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸಕ್ಕೆ ಬೆಲೆ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಆಹಾರದ ಜತೆಗೆ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಬೆರೆಸಿ ಉಣಬಡಿಸಿದಾಗ, ಆ ರುಚಿ ನಾಲಿಗೆಯಿಂದ ಮೆದುಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿಂದ ಹೃದಯಕ್ಕೆ ತಲುಪುತ್ತದೆ.

ಭಾರತದಂಥ ದೇಶಗಳಿಗೆ ಇದೊಂದು ದೊಡ್ಡ ಪಾಠ. ನಮ್ಮಲ್ಲೂ 'ಬಿಸಿಬೇಳೆ ಬಾತ್' ಅಥವಾ 'ಹೈದರಾಬಾದಿ ಬಿರಿಯಾನಿ'ಯ ಹಿಂದೆ ನೂರಾರು ವರ್ಷಗಳ ರಾಜಮನೆತನದ ಕಥೆಗಳಿವೆ. ಆದರೆ ನಾವು ಅವುಗಳನ್ನು ಕೇವಲ 'ತಿಂಡಿ'ಯಾಗಿ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದೇವೆಯೇ ಹೊರತು, ಒಂದು 'ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅನುಭವ'ವಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ. ಇಸ್ರೇಲ್ ಮತ್ತು ಇಟಲಿ ದೇಶಗಳು ಅಡುಗೆಯನ್ನು ಕೇವಲ ಹೊಟ್ಟೆ ತುಂಬಿಸುವ ಮಾಧ್ಯಮವಾಗಿ ನೋಡದೆ, ತಮ್ಮ ದೇಶದ 'ಗೌರವ' ಮತ್ತು 'ಪರಂಪರೆ'ಯನ್ನಾಗಿ ಜಗತ್ತಿಗೆ ತೋರಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿವೆ. ಇದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಅಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಸಾಧಾರಣ ಪಾಸ್ತಾ ಅಥವಾ ಹಮ್ಮಸ್ ಕೂಡ ಜಗತ್ತಿನ ಅತ್ಯಂತ ದುಬಾರಿ ಮತ್ತು ಆಕರ್ಷಕ ಖಾದ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಸೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ.

ಭಾರತವು ವೈವಿಧ್ಯದ ಅಕ್ಷಯ ಪಾತ್ರೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿ ರಾಜ್ಯ, ಪ್ರತಿ ಜಿಲ್ಲೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ಹಳ್ಳಿಯೂ ತನ್ನದೇ ಆದ ವಿಶಿಷ್ಟ ರುಚಿಯ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇಸ್ರೇಲ್‌ನಂತಹ ದೇಶಗಳು ತಮ್ಮ ಸೀಮಿತ ಭೌಗೋಳಿಕ ಪರಿಸರದಲ್ಲೇ ಆಹಾರವನ್ನು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿಸಿಕೊಂಡಿರುವಾಗ, ಕಾಶ್ಮೀರದಿಂದ ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿಯವರೆಗೆ ಹಬ್ಬಿರುವ ಭಾರತದ ಅಗಾಧ ರುಚಿಯ ಲೋಕವು ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ದೊಡ್ಡ ಕ್ರಾಂತಿಯನ್ನೇ ಮಾಡಬೇಕಿತ್ತು. ಆದರೆ, ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಆಹಾರವು ಪ್ರವಾಸದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದೆಯೇ ಹೊರತು, ಆಹಾರಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಪ್ರವಾಸ ಮಾಡುವ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಇನ್ನೂ ಉದ್ಯಮವಾಗಿ ಬೆಳೆದಿಲ್ಲ. ನಮ್ಮ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಐವತ್ತು ಕಿಮೀಗೆ ನೀರಿನ ರುಚಿ ಮತ್ತು ಮಸಾಲೆಗಳ ಘಮ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಕೇವಲ ಮಾತಲ್ಲ, ಅದೊಂದು ವಾಸ್ತವ. ಒಂದು ದೇಶದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಅದರ ಅಡುಗೆ ಮನೆಯ ಮೂಲಕವೇ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ನಾವು ಅರಿಯಬೇಕಿದೆ. ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಹಿಮದ ಹೊದಿಕೆಯಡಿ ಬೆಳೆಯುವ ಕೇಸರಿಯಿಂದ ಹಿಡಿದು, ದಕ್ಷಿಣದ ಕರಾವಳಿಯ ತೆಂಗಿನ ಘಮದವರೆಗೆ ನಮ್ಮ ದೇಶವು ಒಂದು ಬೃಹತ್‌ ‘ಓಪನ್ ಕಿಚನ್’ ಇದ್ದಂತೆ. ಮಲೆನಾಡಿನ ಹಬೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಂದ ಕಡಬು, ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಜೋಳದ ರೊಟ್ಟಿ, ಪಂಜಾಬ್‌ನ ಬೆಣ್ಣೆ ತುಂಬಿದ ಪರಾಟಾ, ಚೆಟ್ಟಿನಾಡ್‌ನ ನಾಲಿಗೆ ಸುಡುವ ಖಾರವಾದ ಅಡುಗೆಗಳು—ಹೀಗೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಆಯಾ ಮಣ್ಣಿನ ಗುಣ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿನ ಹವಾಮಾನವನ್ನು ಸಾರುತ್ತವೆ. ಕಾಶ್ಮೀರದಿಂದ ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿಯವರೆಗೆ ಹಬ್ಬಿರುವ ಭಾರತದ ಅಗಾಧ ರುಚಿಯ ಲೋಕವು ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಕ್ರಾಂತಿಯನ್ನೇ ಮಾಡಬೇಕಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಇಷ್ಟೆಲ್ಲ ಸತ್ವವಿದ್ದರೂ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಆಹಾರವು ಪ್ರವಾಸದ ಒಂದು ಅಡ್ಡ-ಪರಿಣಾಮವಾಗಿದೆಯೇ ಹೊರತು, ಆಹಾರಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಪ್ರವಾಸ ಮಾಡುವ ‘ಗ್ಯಾಸ್ಟ್ರೋನಮಿ ಟೂರಿಸಂ’ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಇನ್ನೂ ಉದ್ಯಮವಾಗಿ ಬೆಳೆದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಕಹಿ ವಾಸ್ತವ. ಆದರೆ, ಈ ವಿಶಿಷ್ಟ ವೈವಿಧ್ಯವನ್ನು ನಾವು ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ನಕ್ಷೆ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ಹಂತ-ಹಂತವಾಗಿ ತಲುಪಿಸುವಲ್ಲಿ ಎಡವಿದ್ದೇವೆ.

ಇಂದಿಗೂ ಒಬ್ಬ ವಿದೇಶಿ ಪ್ರವಾಸಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ ಅವನಿಗೆ ‘ಇಂಡಿಯನ್ ಫುಡ್’ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ‘ಚಿಕನ್ ಟಿಕ್ಕಾ’ ಅಥವಾ ‘ನಾನ್’ ಎಂಬ ಸೀಮಿತ ಕಲ್ಪನೆಯೇ ಇರುತ್ತದೆ. ನಮ್ಮ ಹಲಸು, ಕಳಲೆ, ಬಸಳೆ, ಸುವರ್ಣಗಡ್ಡೆ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಅಥವಾ ಈಶಾನ್ಯ ಭಾರತದ ಫರ್ಮೆಂಟೆಡ್ ಬ್ಯಾಂಬೂ ಶೂಟ್‌ನ ರುಚಿಯನ್ನು ನಾವು ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಮಾಡಲೇ ಇಲ್ಲ.

ಇಸ್ರೇಲ್‌ನಂಥ ದೇಶಗಳನ್ನು ನೋಡಿ ನಾವು ಕಲಿಯುವುದು ಬಹಳಷ್ಟಿದೆ. ಅದು ಸೀಮಿತ ಭೌಗೋಳಿಕ ಪರಿಸರ ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ತನ್ನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳನ್ನು (ಶುಕ್) ಮತ್ತು ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದ ಬೆನ್ನೆಲುಬನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದೆ. ಅವರು ತಮ್ಮ ಅಡುಗೆಮನೆಯ ಮೂಲಕವೇ ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ತಮ್ಮ ದೇಶದ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಭಾರತದಲ್ಲೂ ನಾವು ಸ್ಮಾರಕಗಳ ವೀಕ್ಷಣೆಯ ಜತೆಗೆ ‘ಕುಲನರಿ ಸರ್ಕ್ಯೂಟ್’ (Culinary Circuits) ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಮೈಸೂರಿಗೆ ಬರುವ ಪ್ರವಾಸಿಗ ಕೇವಲ ಅರಮನೆ ನೋಡಿ ಹೋಗಬಾರದು, ಅಲ್ಲಿನ ದೋಸೆ ತಯಾರಿಕೆಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಮೈಸೂರು ಪಾಕ್‌ನ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಸವಿಯುವಂಥ ‘ಫುಡ್ ಟ್ರೈಲ್’ ನಮ್ಮ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದ ಪ್ಯಾಕೇಜ್‌ನಲ್ಲಿ ಇರಬೇಕು.

ಒಂದು ದೇಶದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಅದರ ಅಡುಗೆ ಮನೆಯ ಮೂಲಕವೇ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಪರಿಚಯಿಸಬಹುದು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ಮೀನಿನ ಅಡುಗೆಯ ಹಿಂದೆ ಅಲ್ಲಿನ ನದಿಗಳ ಕಥೆಯಿದೆ, ರಾಜಸ್ಥಾನದ ದಾಲ್-ಬಾಟಿಯ ಹಿಂದೆ ಅಲ್ಲಿನ ಮರುಭೂಮಿಯ ಕಷ್ಟದ ಬದುಕಿದೆ. ಆಹಾರ ಎಂಬುದು ಕೇವಲ ಕ್ಯಾಲೊರಿಗಳ ಸೇವನೆಯಲ್ಲ, ಅದೊಂದು ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಬೆಸುಗೆ. ಈ ಬೆಸುಗೆಯನ್ನು ಪ್ರವಾಸಿಗರೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆಯುವ ಕಲೆ ನಮಗೆ ಸಿದ್ಧಿಸಬೇಕು. ಐಷಾರಾಮಿ ಹೊಟೇಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಬಡಿಸುವ ಅಡುಗೆಗಿಂತಲೂ, ಹಳ್ಳಿಯೊಂದರ ಒಲೆಯ ಮೇಲೆ ಬೆಂದ ರೊಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಅಡಗಿರುವ ‘ಅಥೆಂಟಿಕ್’ ಅನುಭವಕ್ಕಾಗಿ ಇಂದು ಜಗತ್ತು ಹಾತೊರೆಯುತ್ತಿದೆ.

ನಮ್ಮ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಎಂದರೆ ಇಂದಿಗೂ ಕೇವಲ ತಾಜ್ ಮಹಲ್, ಅಜಂತಾ, ಎಲ್ಲೋರಾ ಅಥವಾ ಹಂಪಿಯ ಸ್ಮಾರಕಗಳ ವೀಕ್ಷಣೆ ಎಂಬಂತಾಗಿದೆ. ಪ್ರವಾಸಿ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಗಳು ಸ್ಮಾರಕಗಳ ಇತಿಹಾಸ ಹೇಳುತ್ತಾರೆಯೇ ಹೊರತು, ಆ ಊರಿನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಸಿಗುವ ವಿಶಿಷ್ಟ ತಿಂಡಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುವುದು ಕಡಿಮೆ. ಸ್ಮಾರಕಗಳ ಭೇಟಿಯ ಜತೆಗೆ ‘ಫುಡ್ ಟ್ರೈಲ್ಸ್’ ಅಥವಾ ‘ಆಹಾರದ ನಡಿಗೆ’ಗಳನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಆಯೋಜಿಸಬೇಕು. ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಹೊಟೇಲ್‌ಗಳ ಐಷಾರಾಮಿ ರೂಮುಗಳಿಂದ ಹೊರಬಂದು, ಸ್ಥಳೀಯರ ಅಡುಗೆಮನೆಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವಂಥ ವಾತಾವರಣ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಬೇಕು. ಭಾರತದ ಗ್ಯಾಸ್ಟ್ರೋನಮಿ ಟೂರಿಸಂ ಬೆಳೆಯಲು ಇರುವ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಅಡ್ಡಿ ಎಂದರೆ ನೈರ್ಮಲ್ಯದ ಬಗೆಗಿನ ಕಳವಳ. ವಿದೇಶಿ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಭಾರತದ ಬೀದಿ ಆಹಾರದ ರುಚಿಗೆ ಮಾರುಹೋದರೂ, ಆರೋಗ್ಯದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಹಿಂದೇಟು ಹಾಕುತ್ತಾರೆ. ಇಸ್ರೇಲ್ ತನ್ನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಸ್ವಚ್ಛವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ರಾತ್ರಿಯ ಹೊತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು ಪಾರ್ಟಿ ಹಬ್‌ಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿದಂತೆ, ನಮ್ಮ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳನ್ನೂ ನಾವು ಮೇಲ್ದರ್ಜೆಗೇರಿಸಬೇಕು. 'ಕ್ಲೀನ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಫುಡ್' ಎಂಬ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬೀದಿ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳಿಗೆ ತರಬೇತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರ ನೀಡುವ ಕೆಲಸ ವೇಗವಾಗಿ ನಡೆಯಬೇಕು.

ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: ಭೂತಾನ್ ಎಂಬ ಸುಂದರ ತಾಣ: ಲಿಂಡಾ ಲೀಮಿಂಗ್ ಕಂಡ ಸುಖದ ಹಾದಿಯ ಪಯಣ

ಭಾರತವು ‘ವಿಶ್ವದ ರುಚಿಯ ರಾಜಧಾನಿ’ಯಾಗುವ ಎಲ್ಲ ಅರ್ಹತೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ನಾವು ಮಾಡಬೇಕಿರುವುದು ಇಷ್ಟೇ—ನಮ್ಮ ಮನೆಯ ಅಡುಗೆಮನೆಯಲ್ಲಿ ಅಡಗಿರುವ ಅದ್ಭುತ ರುಚಿಗಳನ್ನು ಗೌರವದಿಂದ ಮತ್ತು ಹೆಮ್ಮೆಯಿಂದ ಜಗತ್ತಿನ ಮುಂದೆ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಬೇಕು. ಆಹಾರ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮವನ್ನು ಕೇವಲ ಒಂದು ಉಪ-ಉದ್ಯಮವಾಗಿ ನೋಡದೇ, ಅದನ್ನು ದೇಶದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ರಾಯಭಾರಿಯನ್ನಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ನಮ್ಮ ದೇಶದ ರುಚಿಯ ಲೋಕವು ಒಂದು ಅದ್ಭುತವಾದ ಆಸ್ತಿ. ಇದನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಮಾಡಿದರೆ, ಕೇವಲ ತಾಜ್ ಮಹಲ್ ನೋಡಲು ಬರುವ ಪ್ರವಾಸಿಗರ ಸಂಖ್ಯೆಗಿಂತ, ಭಾರತದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಊಟ ಸವಿಯಲು ಬರುವವರ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಾಗುವುದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಪ್ರವಾಸಿಗ ಭಾರತದಿಂದ ಮರಳುವಾಗ ಕೇವಲ ನೆನಪಿನ ಸ್ಮರಣಿಕೆಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ತನ್ನ ನಾಲಗೆಯ ಮೇಲೆ ನಮ್ಮ ಅಡುಗೆಮನೆಯ ವಿಶಿಷ್ಟ ರುಚಿಯನ್ನು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಹೊತ್ತು ಹೋಗುವಂತಾಗಬೇಕು. ಆಗ ಮಾತ್ರ ಭಾರತವು ನಿಜವಾದ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ 'ರುಚಿಯ ರಾಜಧಾನಿ'ಯಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಲು ಸಾಧ್ಯ!