ಗೋಡೆಗಳೇ ಪುಸ್ತಕವಾಗಿರುವ ಲೀಡೆನ್ ನಗರದಲ್ಲೊಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಕಾವ್ಯಯಾನ

ನಾನು ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ, ನೆದರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್‌ನ ಲೀಡೆನ್ ನಗರಕ್ಕೆ ಹೋಗಿದ್ದೆ. ಆ ನಗರ ಕವನಗಳಿಗೆ ಅದೆಷ್ಟು ಮಹತ್ವ ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಕಂಡು ಆಶ್ಚರ್ಯಚಕಿತನಾಗಿದ್ದೆ. ಇಂಥ ಅಪರೂಪದ ನಗರ ಬೇರೆಲ್ಲೂ ಕಾಣಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲಿನ ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಲೆಯುವುದೆಂದರೆ, ಕವಿತೆಯ ಸುರುಳಿ ಬಿಚ್ಚಿದಂತೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಗೋಡೆಗಳು ಕೇವಲ ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳ ಜೋಡಣೆಯಲ್ಲ. ಅವು ಮಾತಾಡುವ ಹಳೆಯ ಪುಸ್ತಕದ ಪುಟಗಳು. ಸೈಕಲ್ ಮೇಲೆ ಹೋಗುವ ಯುವಕನೊಬ್ಬ ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ಬ್ರೇಕ್ ಹಾಕಿ ಗೋಡೆಯ ಮೇಲೊಂದು ರಷ್ಯನ್ ಕವಿತೆ ಓದುತ್ತಾ ನಿಲ್ಲುವುದು ಇಲ್ಲಿನ ನಿತ್ಯದ ಬೆರಗು.

1992ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಇಬ್ಬರು ಹುಚ್ಚು ಮನಸ್ಸಿನ ಗೆಳೆಯರು ನಗರದ ಒಂದು ಪಾಳುಬಿದ್ದ ಗೋಡೆಯ ಮೇಲೆ ಮರೀನಾ ತ್ವೆಟೇವಾ ಎಂಬ ರಷ್ಯನ್ ಕವಯಿತ್ರಿಯ ಸಾಲುಗಳನ್ನು ಬರೆದಾಗ, ಅದು ಒಂದು ಮಹಾನ್ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಂದೋಲನವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಯಾರೂ ಭಾವಿಸಿರಲಿಲ್ಲ. ನಗರದ ಕಲ್ಲಿನ ಎದೆಯೊಳಗೆ ಅಕ್ಷರಗಳ ಬಿತ್ತನೆ ಮಾಡಿದ ಆ ಕ್ಷಣ ಲೀಡೆನ್ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ನವಿರಾದ ಕ್ಷಣವಾಗಿ ದಾಖಲಾಯಿತು.

ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: ಪ್ರವಾಸಿ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ: ಸೌಂದರ್ಯ, ಗೌರವ ಮತ್ತು ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಸಮನ್ವಯ

ಇಂದು ಲೀಡೆನ್‌ನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ನೂರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕವನಗಳು ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಿವೆ. ಇಲ್ಲಿನ ವಿಶೇಷವೆಂದರೆ ಕವಿತೆಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ಮೂಲ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಚಿತ್ರಿಸಿರುವುದು. ಅರೇಬಿಕ್‌ನ ವಕ್ರರೇಖೆಗಳಿರಲಿ, ಚೀನಾದ ಚಿತ್ರಲಿಪಿಯಿರಲಿ ಅಥವಾ ಸಂಸ್ಕೃತದ ದೇವನಾಗರಿಯಿರಲಿ, ಆಯಾ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಉಸಿರು ಆ ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಅಬಾಧಿತವಾಗಿ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಇದು ಭಾಷೆಗಳ ಗಡಿ ಮೀರಿ ಬೆಳೆಯುವ ಅಕ್ಷರಗಳ ಮಹೋತ್ಸವ!

ನಗರದ ಒಂದು ಮೂಲೆಗೆ ಹೋದರೆ ಅಲ್ಲಿ ಋಗ್ವೇದದ 'ಅಕ್ಷ ಸೂಕ್ತ' ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ದಾಳ ಆಡುವವನ ಅಳಲು ಅರಬ್ಬೀ ಸಮುದ್ರ ದಾಟಿ ಇಲ್ಲಿನ ಚಳಿಯ ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಮೌನವಾಗಿ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸುವುದು ಕಂಡಾಗ ಮನಸು ಒಮ್ಮೆಗೇ ಆರ್ದ್ರವಾಗುತ್ತದೆ. ನಮ್ಮ ಹಳೆಯ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ನೆದರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್‌ನ ಈ ನಗರವೊಂದು ಶಾಶ್ವತವಾದ ಹಸಿರುಮನೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿಕೊಟ್ಟಿದೆ ಅನಿಸುತ್ತದೆ.

ತಮಿಳಿನ 'ಪುರನಾಣೂರು' ಕವಿತೆಯ ಸಾಲುಗಳನ್ನು ಅಲ್ಲಿನ ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳ ಮೇಲೆ ನೋಡಿದಾಗ, ಕಾವ್ಯಕ್ಕೆ ದೇಶ-ಕಾಲಗಳ ಹಂಗಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಸತ್ಯ ನಿಚ್ಚಳವಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಶ್ವದ ಯಾವ ಮೂಲೆಯ ಕವಿಯೇ ಇರಲಿ, ಅವನ ಅಕ್ಷರ ಆರ್ದ್ರತೆ ಲೀಡೆನ್‌ನ ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ವಿಶ್ವಾತ್ಮಕವಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಕವಿಗಳು ಅಪ್ರಸಿದ್ಧರಿರಬಹುದು ಅಥವಾ ಶೇಕ್ಸ್‌ಪಿಯರ್‌ನಂಥ ದಿಗ್ಗಜರಿರಬಹುದು, ಅಕ್ಷರಗಳ ಮುಂದೆ ಎಲ್ಲರೂ ಸಮಾನರೇ.

ಈ ಕವಿತೆಗಳನ್ನು ಗೋಡೆಯ ಮೇಲೆ ಚಿತ್ರಿಸುವ ಕ್ರಮವೇ ಒಂದು ಅದ್ಭುತ ಕಲೆ. ಪ್ರತಿ ಕವಿತೆಯ ಭಾವಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಅಲ್ಲಿನ ಅಕ್ಷರಗಳ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಿಟಕಿಗಳ ಸಂದಿನಿಂದ ಇಣುಕುವ ಅಕ್ಷರಗಳು, ಮಳೆಯ ಹನಿಗಳ ಜತೆ ಒದ್ದೆಯಾಗುವ ಸಾಲುಗಳು – ಇವೆಲ್ಲವೂ ನಗರದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಜತೆ ಒಂದು ನವಿರಾದ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡಿವೆ. ಲೀಡೆನ್ ನಗರವನ್ನು ಸುಮ್ಮನೆ ಸುತ್ತುವುದಕ್ಕಿಂತಲೂ, ಈ ಗೋಡೆಗಳ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾ ಹೋಗುವ 'ಪೋಯೆಟ್ರಿ ವಾಕ್' ಮಾಡುವುದೇ ಒಂದು ಧ್ಯಾನಸ್ಥ ಅನುಭವ. ಕೈಲೊಂದು ನಕಾಶೆ ಹಿಡಿದು, ಗಲ್ಲಿ ಗಲ್ಲಿಗಳಲ್ಲಿ ಕವಿತೆಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚುವಾಗ ನಾವು ಕೇವಲ ಪ್ರವಾಸಿಗರಾಗಿ ಉಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ; ನಾವೂ ಆ ಕಾವ್ಯದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿ ಬಿಡುತ್ತೇವೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಗೋಡೆಯೂ ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮೌನ ಸಂವಾದಕ್ಕೆ ಕರೆ ನೀಡುತ್ತದೆ.

ಈ ಯೋಜನೆಯ ಹಿಂದೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಒಂದು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನದ ಕಾಳಜಿ ದೊಡ್ಡದು. ಅವರು ಕೇವಲ ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಅಕ್ಷರ ಬರೆಯುತ್ತಿಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ನಾಶವಾಗುತ್ತಿರುವ ಭಾಷೆಗಳ ಆಶಯಗಳನ್ನು ಕಾಪಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಒಂದು ಕವಿತೆಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲೇ ಅದರ ಡಚ್ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಅನುವಾದದ ಪುಟ್ಟ ಫಲಕಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಭಾಷೆ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲದವನಿಗೂ ಆ ಕವನದ ಒಳಹರಿವು ಸುಲಭವಾಗಿ ದಕ್ಕುತ್ತದೆ. ನೆದರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್‌ನ ಹವಾಮಾನದಲ್ಲಿ ಈ ಕವನಗಳು ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ಮಂಕಾಗಬಹುದು, ಆದರೆ ಲೀಡೆನ್‌ನ ಜನ ಅವುಗಳಿಗೆ ಮತ್ತೆ ಜೀವ ತುಂಬುತ್ತಾರೆ. ಕಾವ್ಯವೆಂದರೆ ಕೇವಲ ಓದುವ ವಸ್ತುವಲ್ಲ, ಅದು ನಗರದ ಉಸಿರಾಟದ ಭಾಗ ಎಂದು ಅವರು ನಂಬಿದ್ದಾರೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಗೋಡೆಗಳು ಕವನಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು ನಿಂತಿರುವುದಿಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಕವನಗಳೇ ಆ ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಹಿಡಿದಿವೆ ಎಂದು ತೋರುತ್ತದೆ.

ಜಾಗತಿಕ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಇಂಥ ಒಂದು ಮುಕ್ತ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಬೇರೆಲ್ಲೂ ಸಿಗುವುದು ಕಷ್ಟ. ಲೀಡೆನ್‌ನ ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಲೆಯುವಾಗ ನಮಗೆ ಅರಿವಿಲ್ಲದಂತೆ ನಮ್ಮೊಳಗೆ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಕವಿತೆ ಅರಳತೊಡಗುತ್ತದೆ. ಆಕಾಶದಿಂದ ಬೀಳುವ ಮಳೆಹನಿ ಈ ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲಿನ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಮುಟ್ಟಿ ನೆಲಕ್ಕೆ ಇಳಿಯುವಾಗ, ಆ ಮಣ್ಣಿನ ವಾಸನೆಯಲ್ಲೂ ಕಾವ್ಯದ ಘಮವಿರುತ್ತದೆ.

ಭಾರತೀಯರಾದ ನಮಗೆ ಲೀಡೆನ್ ಅಕ್ಷರ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಪುರಾತನ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿರುವುದು ಒಂದು ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಹೆಮ್ಮೆ. ಸಂಸ್ಕೃತ ಮತ್ತು ತಮಿಳು ಸಾಹಿತ್ಯದ ಆ ಸಾಲುಗಳು ಅಲ್ಲಿನ ಹಳೆಯ ಕಾಲದ ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಹೊಸ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಬರೆಯುತ್ತಿವೆ. ನಮ್ಮ ನೆಲದ ಕಾವ್ಯ ಅಲ್ಲಿನ ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ದಾರಿಹೋಕರ ಜತೆ ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸುತ್ತಿರುವುದು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವಿನಿಮಯದ ಒಂದು ಗರಿಷ್ಠ ಸ್ಥಿತಿ.

ಲೀಡೆನ್ ನಗರ ವಿಶ್ವದ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಅಕ್ಕರೆಯಿಂದ ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡಿರುವ ತೆರೆದ ಪುಸ್ತಕದಂತೆ. ಲೀಡೆನ್‌ಗೆ ಹೋದರೆ, ಅಲ್ಲಿನ ಹಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಮೌನವಾಗಿ ನಡೆಯುವಾಗ ಯಾವುದೋ ಒಂದು ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೋ ಒಂದು ದೇಶದ ಕವಿ ನಿಮಗಾಗಿ ಒಂದು ಸಾಲು ಬರೆದಿಟ್ಟು ಕಾಯುತ್ತಿರುತ್ತಾನೆ, ನಿಜ.

**

‘ನಿತ್ಯಕರ್ಮ’ವೊಂದು ಪ್ರತಿಮೆಯಾದಾಗ !

ಯುರೋಪ್ ಖಂಡವು ಕೇವಲ ಸುಂದರ ಕಲೆಗೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ನೋಡುಗರನ್ನು ಹುಬ್ಬೇರಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುವ ವಿಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ವಿಲಕ್ಷಣ ಪ್ರತಿಮೆಗಳಿಗೂ ತವರು. ನಾನು ಅಲ್ಲಿನ ಯಾವ ದೇಶಕ್ಕೆ ಹೋದರೂ, ಆ ಊರಿನ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪ್ರತಿಮೆಗಳನ್ನು ನೋಡದೇ ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಇತಿಹಾಸ, ವಿಡಂಬನೆ ಅಥವಾ ಕೇವಲ ಕಲ್ಪನಾ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ರೂಪಿಸಲಾದ ಕೆಲವು ವಿಲಕ್ಷಣ ಪ್ರತಿಮೆಗಳು ಎಂಥವರನ್ನೂ ವಿಸ್ಮಯಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ.

ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ, ನಾನು ಬೆಲ್ಜಿಯಂನ ರಾಜಧಾನಿ ಬ್ರಸೆಲ್ಸ್ ನಗರಕ್ಕೆ ಹೋಗಿದ್ದೆ. ನಾನು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಏನಿಲ್ಲವೆಂದರೂ ಐದಾರು ಸಲ ಹೋಗಿರಬಹುದು. ಅಲ್ಲಿನ ಗಲ್ಲಿಯೊಂದರಲ್ಲಿ ನಿಂತು, ಜಗತ್ತಿನ ಸಕಲ ಮರ್ಯಾದೆಗಳನ್ನೂ ಬದಿಗಿಟ್ಟು ನಿಶ್ಚಿಂತೆಯಿಂದ ಮೂತ್ರ ವಿಸರ್ಜನೆ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ 'ಮ್ಯಾನೆಕಿನ್ ಪಿಸ್' ಎಂಬ ಬಾಲಕ ಎಲ್ಲರ ಕಣ್ಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತಾನೆ. ಅಷ್ಟಕ್ಕೂ ಎರಡೇ ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ಈ ಕಂಚಿನ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ನೋಡಲು ಜಗತ್ತಿನ ಮೂಲೆ ಮೂಲೆಗಳಿಂದ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಯಾಕೆ ಮುಗಿಬೀಳುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದು ಇಂದಿಗೂ ಒಂದು ಕುತೂಹಲದ ಸಂಗತಿ.

ಹೋಗಲಿ, ಯಾವುದೋ ದೊಡ್ಡ ಅರಮನೆಯ ಎದುರು ನಿಂತು ಉಚ್ಚೆ ಹಾರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನಾ, ಅದೂ ಇಲ್ಲ. ಒಂದು ಸಾಧಾರಣ ರಸ್ತೆಯ ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಕಾರಂಜಿಯ ಮೇಲೆ ಈ ಪುಟ್ಟ ‘ಸಾಹಸಿ’ ತನ್ನ ನಿತ್ಯಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ನಿರತನಾಗಿದ್ದಾನೆ!

ಈ ಪ್ರತಿಮೆಯ ಹಿಂದೆ ಡಜನುಗಟ್ಟಲೆ ಕಥೆಗಳಿವೆ. ಒಂದು ಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಬ್ರಸೆಲ್ಸ್ ನಗರಕ್ಕೆ ಶತ್ರುಗಳು ಬೆಂಕಿ ಇಟ್ಟಾಗ, ಈ ಪುಟ್ಟ ಬಾಲಕ ಸಮಯಪ್ರಜ್ಞೆಯಿಂದ ಅವುಗಳ ಮೇಲೆ ಮೂತ್ರ ವಿಸರ್ಜನೆ ಮಾಡಿ ಇಡೀ ನಗರವನ್ನೇ ಉಳಿಸಿದನಂತೆ! ಅಂದಿನಿಂದ ಈತ ಬೆಲ್ಜಿಯಂ ಪಾಲಿನ ಅಪ್ಪಟ 'ನ್ಯಾಷನಲ್ ಹೀರೋ'. ಮತ್ತೊಂದು ಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಜಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಕಳೆದುಹೋದ ಮಗ ಸಿಕ್ಕಾಗ ತಂದೆ ಸಂಭ್ರಮದಿಂದ ಆತ ಸಿಕ್ಕ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲೇ ಈ ಪ್ರತಿಮೆ ಮಾಡಿಸಿದನಂತೆ. ಕಥೆ ಏನೇ ಇರಲಿ, ಈ ಬಾಲಕ ಮಾತ್ರ ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ತನ್ನ ಕೆಲಸ ನಿಲ್ಲಿಸಿಲ್ಲ.

ಬೆಲ್ಜಿಯಂ ಜನರ ಹಾಸ್ಯಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಮೆಚ್ಚಲೇಬೇಕು. ಈ ಪುಟ್ಟ ಬಾಲಕನಿಗೆ ಅವರೇನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಗೌರವ ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದಾರಾ? ಆತನಿಗೆ ಬರೋಬ್ಬರಿ ಒಂದು ಸಾವಿರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಬಟ್ಟೆಗಳ ಸಂಗ್ರಹವಿದೆ! ಹೌದು, ಯಾವುದಾದರೂ ದೇಶದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಬಂದಾಗ, ಹಬ್ಬಗಳಿದ್ದಾಗ ಅಥವಾ ವಿಶೇಷ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಬಾಲಕನಿಗೆ ಮಿನಿಸ್ಟರ್‌ನಂತೆ ಸೂಟು-ಬೂಟು, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಉಡುಪು ಅಥವಾ ಡಾಕ್ಟರ್, ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಹೀಗೆ ವಿಧವಿಧದ ವೇಷಗಳನ್ನು ಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರತಿಮೆಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲೇ ಇರುವ ಮ್ಯೂಸಿಯಂನಲ್ಲಿ ಆತನ ಎಲ್ಲ ಉಡುಪುಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಇಡಲಾಗಿದೆ. ಬಹುಶಃ ಜಗತ್ತಿನ ಯಾವುದೇ ಸೂಪರ್ ಮಾಡೆಲ್‌ಗೂ ಇಷ್ಟೊಂದು ಕಾಸ್ಟ್ಯೂಮ್‌ಗಳಿರಲಿಕ್ಕಿಲ್ಲ.

ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ವಿಶೇಷ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರಂಜಿಯಿಂದ ನೀರಿಗೆ ಬದಲಾಗಿ ಬೆಲ್ಜಿಯಂನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ 'ಬಿಯರ್' ಹೊರಬರುವಂತೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ! ಅಂದು ಬ್ರಸೆಲ್ಸ್ ನಗರದ ಜನರಿಗೆ ಹಬ್ಬವೋ ಹಬ್ಬ. ಬಾಲಕನ ಈ ಕಲಾಕೃತಿಯ ಎದುರು ಜನರು ಸಾಲುಗಟ್ಟಿ ನಿಂತು ಆ 'ಪವಿತ್ರ ತೀರ್ಥ'ವನ್ನು ಸವಿಯುವುದನ್ನು ನೋಡುವುದೇ ಒಂದು ವಿಚಿತ್ರ ಅನುಭವ. ತನ್ನ ಇಷ್ಟದ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾ ಇಡೀ ನಗರಕ್ಕೆ ಪಾರ್ಟಿ ಕೊಡುವ ಇಂಥ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಉದಾರಿ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲೇ ಸಿಗಲಾರ.

ಈ ಪುಟ್ಟ ಬಾಲಕನಿಗೆ ಕಳ್ಳರ ಕಾಟವೂ ಅಷ್ಟೇ ಇದೆ. 1619ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾದ ಈ ಮೂಲ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ಹತ್ತಾರು ಬಾರಿ ಕಳ್ಳತನ ಮಾಡಲು ಯತ್ನಿಸಲಾಗಿದೆ. ಒಮ್ಮೆ ಅನಾಮಿಕ ಕಳ್ಳರು ಇದನ್ನು ಕದ್ದೊಯ್ದು ತುಂಡು ಮಾಡಿದ್ದರು. ಆಮೇಲೆ ಅದನ್ನೆಲ್ಲ ಜೋಡಿಸಿ ಮತ್ತೆ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಈಗ ನಾವು ನೋಡುತ್ತಿರುವುದು ಅದರ ನಕಲು ಪ್ರತಿಮೆ, ಅಸಲಿ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಮ್ಯೂಸಿಯಂನಲ್ಲಿ ಇಡಲಾಗಿದೆ. ತನ್ನ ಅಪ್ಪಟ ‘ಸಹಜ ಕ್ರಿಯೆ’ಯಿಂದ ಇಷ್ಟೊಂದು ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಗಳಿಸಿದವನು ಬಹುಶಃ ಇವನೊಬ್ಬನೇ ಇರಬೇಕು.

ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಈ ಪ್ರತಿಮೆಯ ಎದುರು ನಿಂತು ಸೆಲ್ಫಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವಾಗ ಅವರ ಮುಖದಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಿಚಿತ್ರ ಮುಗುಳ್ನಗೆ ಇರುತ್ತದೆ. ‘ಇಷ್ಟೇನಾ ಇದು?’ ಎನ್ನುವ ಆಶ್ಚರ್ಯವಿದ್ದರೂ, ಆ ಬಾಲಕನ ಮುಖದಲ್ಲಿರುವ ಆ ಅಮಾಯಕ ಕಿಡಿಗೇಡಿತನ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಇಡೀ ಬ್ರಸೆಲ್ಸ್ ನಗರದ ಅಂಗಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಬಾಲಕನ ಮಾದರಿಯ ಚಾಕೊಲೆಟ್‌ಗಳು, ಕೀಚೈನ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಬಾಟಲಿ ಓಪನರ್‌ಗಳು ಸಿಗುತ್ತವೆ. ಬೆಲ್ಜಿಯಂ ಚಾಕೊಲೆಟ್ ತಿನ್ನುವಾಗ ಆ ಬಾಲಕನ ಪ್ರತಿಮೆಯ ನೆನಪು ಬಂದರೆ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಮನಸಿನಲ್ಲಿ ನಗದೇ ಇರಲು ಸಾಧ್ಯವಾ?

ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಪಾರಂಪರಿಕ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲೂ ಈ ತಾಣದ ಬಗ್ಗೆ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ ಎಂದರೆ ಇದರ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಜಗತ್ತು ಗಂಭೀರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತಲೆಕೆಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವಾಗ, ಈ ಪುಟ್ಟ ಬಾಲಕ ಮಾತ್ರ ‘ಜಗತ್ತು ಎತ್ತ ಸಾಗಿದರೇನು, ನನ್ನ ಕೆಲಸ ನನಗಿದೆ’ ಎಂಬಂತೆ ನಿರ್ಲಿಪ್ತವಾಗಿ ನಿಂತಿದ್ದಾನೆ. ಇದು ಬೆಲ್ಜಿಯಂ ಜನರ ಮುಕ್ತ ಮನಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಸಂಕೋಚವಿಲ್ಲದ ಹಾಸ್ಯಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಪ್ರತೀಕ.

ಬ್ರಸೆಲ್ಸ್‌ಗೆ ಹೋಗಿ 'ಮ್ಯಾನೆಕಿನ್ ಪಿಸ್' ನೋಡಿದಾಗ, ಮನುಷ್ಯನ ಅತಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನೂ ಕಲೆಯನ್ನಾಗಿ ಸಂಭ್ರಮಿಸಬಹುದು ಎನಿಸುತ್ತದೆ. ಬ್ರಸೆಲ್ಸ್ ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಲೆಯುವಾಗ ಈ ಕಿಡಿಗೇಡಿ ಬಾಲಕ ಥಟ್ಟನೆ ಎದುರಾದರೆ, ಒಂದು ಸಣ್ಣ ನಗು ಬೀರಿ ಮುಂದುವರಿಯಿರಿ. ಯಾಕೆಂದರೆ ಆತ ತನ್ನ ಕರ್ತವ್ಯದಲ್ಲಿ ಬ್ಯುಸಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ!

**

ಭಾರತಕ್ಕೆ ಹೋದರೆ ಕೆಟ್ಟು ಹೋಗ್ತೀರಾ!

ತನ್ನ ಪ್ರಜೆಗಳು ಭಾರತ ಪ್ರವಾಸ ಹೊರಟರೆ ಭೂತಾನ್ ಸರಕಾರ ಮೂಗು ಮುರಿಯುತ್ತದೆ ಅಂದ್ರೆ ನಂಬಬೇಕು. ಅದು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಹೋಗಬೇಡಿ ಎನ್ನುವ ತನಕ ಕಟ್ಟಪ್ಪಣೆ ವಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನಿಷೇಧ ಹೇರಿದ್ದೂ ಉಂಟು. ಭಾರತದ ಆಧುನಿಕ ಜೀವನ ಶೈಲಿ ನೋಡಿ ಪ್ರಜೆಗಳು ತಮ್ಮ ಉಡುಗೆ-ತೊಡುಗೆ- ಜೀವನ ಶೈಲಿಯನ್ನೆಲ್ಲ ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಂಡು ಬಿಟ್ಟರೆ, ತನ್ನ ಓಬೀರಾಜ' ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಗತಿಯೇನಪ್ಪಾ ಎಂಬುದು ಆ ದೇಶದ ಚಿಂತೆ.

ನಿಜ, ಹಿಮಾಲಯದ ಮಡಿಲಲ್ಲಿರುವ ಪುಟ್ಟ ರಾಷ್ಟ್ರ ಭೂತಾನ್ ತನ್ನ ‘ಒಟ್ಟು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂತೋಷ’ (Gross National Happiness) ಎಂಬ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗೆ ಜಗತ್ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಆದರೆ, ಈ ಸಂತೋಷದ ಹಿಂದಿನ ಅಡಿಪಾಯವೆಂದರೆ ಅದು ಅಪ್ಪಟ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಜೀವನಶೈಲಿ. ಭಾರತದಂಥ ಬೃಹತ್ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ಜೀವನಶೈಲಿಯ ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ ಭೂತಾನಿನ ಪ್ರಜೆಗಳು ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರೆ, ಅಲ್ಲಿನ ಯುವಪೀಳಿಗೆಯ ಮನಸು ಬದಲಾಗಬಹುದು ಎನ್ನುವ ಆತಂಕ ಅಲ್ಲಿನ ಆಡಳಿತ ವರ್ಗವನ್ನು ಕಾಡುತ್ತಿರುವುದು ಸುಳ್ಳಲ್ಲ. ಇದು ಕೇವಲ ಪ್ರವಾಸದ ನಿಷೇಧವಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ರಕ್ಷಣೆಯ ದಿಟ್ಟ ಕ್ರಮ.

ಭಾರತವು ಇಂದು ಜಾಗತೀಕರಣದ ಅಬ್ಬರದಲ್ಲಿ ವೇಗವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ನಮ್ಮ ಉಡುಗೆ-ತೊಡುಗೆ, ಮಾತುಕತೆ ಮತ್ತು ಜೀವನದ ಆದ್ಯತೆಗಳು ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯೀಕರಣದ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿವೆ. ಭೂತಾನ್ ಪ್ರಜೆಗಳು ಭಾರತದ ಮಹಾನಗರಗಳ ಜಗಮಗಿಸುವ ಮಾಲ್‌ಗಳು, ಫ್ಯಾಷನ್ ಶೋಗಳು ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಜೀವನವನ್ನು ಹತ್ತಿರದಿಂದ ಕಂಡರೆ, ಅವರಿಗೆ ತಮ್ಮದೇ ಆದ 'ಘೋ' ಮತ್ತು 'ಕಿರಾ' ಎಂಬ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಉಡುಪುಗಳು ಹಳೆಯ ಕಾಲದವು ಎನಿಸಬಹುದು. ಉಡುಗೆ ಬದಲಾದರೆ ಮನಸ್ಥಿತಿಯೂ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಆಳುವವರ ಭಯ.

ಭೂತಾನಿನ ಅಸ್ಮಿತೆಯೇ ಅಲ್ಲಿನ 'ಓಬೀರಾಯನ ಕಾಲ’ದ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಲ್ಲಿದೆ. ಸರಕಾರಿ ಕಚೇರಿಗಳಲ್ಲಿ, ಶಾಲಾ-ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉಡುಗೆಯನ್ನು ಧರಿಸುವುದು ಕಡ್ಡಾಯ. ಭಾರತದಂಥ ನೆರೆ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಆಧುನಿಕ ಜೀವನಶೈಲಿಯ ಪ್ರಭಾವವು ಈ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಬೇರುಗಳನ್ನು ಸಡಿಲಗೊಳಿಸಬಹುದು. ಸಂಪ್ರದಾಯ ಹೋದರೆ ದೇಶದ ವಿಶಿಷ್ಟ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವೇ ಮಣ್ಣುಪಾಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಕಳವಳದಿಂದಾಗಿ ಪ್ರವಾಸದ ಮೇಲೆ ಕೆಲವು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಹೇರಿದೆ.

ಜೀವನಶೈಲಿ ಎನ್ನುವುದು ಕೇವಲ ಉಡುಗೆಗೆ ಸೀಮಿತವಲ್ಲ; ಅದು ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಆಚಾರಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಭಾರತದ ಫಾಸ್ಟ್ ಫುಡ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ವೇಗದ ಬದುಕು ಭೂತಾನಿನ ಪ್ರಜೆಗಳಿಗೆ ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿ ಕಂಡರೆ, ಅಲ್ಲಿನ ಶಾಂತಿಯುತ ಮತ್ತು ಮಂದಗತಿಯ ಬದುಕು ಅವರಿಗೆ ನೀರಸವೆನಿಸಬಹುದು. ಭೂತಾನ್ ತನ್ನ ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ದೈವದಂತೆ ಪೂಜಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಆಧುನಿಕತೆಯ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದ ಮನುಷ್ಯ ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ಭೋಗದ ವಸ್ತುವನ್ನಾಗಿ ನೋಡಲಾರಂಭಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದು ಆ ದೇಶದ ಪರಿಸರ ಸಮತೋಲನಕ್ಕೂ ಮಾರಕವಾಗಬಹುದು.

ಭೂತಾನ್ ತನ್ನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಪ್ರಪಂಚದಿಂದ ಮುಚ್ಚಿಟ್ಟಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಅದನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತಿದೆ. ‘ಹೈ ವ್ಯಾಲ್ಯೂ, ಲೋ ವಾಲ್ಯೂಮ್’ ಎನ್ನುವ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ನೀತಿಯ ಮೂಲಕ ಹೊರಗಿನವರು ತಮ್ಮ ದೇಶಕ್ಕೆ ಬರುವುದನ್ನು ಅವರು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅದೇ ರೀತಿ, ತಮ್ಮ ಪ್ರಜೆಗಳು ಹೊರಗೆ ಹೋಗಿ ಅಲ್ಲಿನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ಮಾರುಹೋಗುವುದನ್ನು ತಡೆಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಭಾರತದಂಥ ತೆರೆದ ಮನಸಿನ ದೇಶದ ಸಂಪರ್ಕವು ಭೂತಾನಿನ ಯುವಪೀಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಬಂಡಾಯದ ಕಿಡಿಯನ್ನು ಹಚ್ಚಬಹುದು ಎನ್ನುವ ಭೀತಿ ಆಡಳಿತಶಾಹಿಯಲ್ಲಿದೆ.

ಆಧುನಿಕತೆಯೆನ್ನುವುದು ಒಂದು ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗದಂತೆ ಹರಡುತ್ತದೆ. ಒಮ್ಮೆ ಜೀನ್ಸ್ ಪ್ಯಾಂಟ್ ಮತ್ತು ಸ್ಮಾರ್ಟ್‌ಫೋನ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಅಲ್ಲಿನ ಹಳ್ಳಿಗಳನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರೆ, ಅಲ್ಲಿನ ಹಳೆಯ ಕಾಲದ ಕಟ್ಟಡ ಶೈಲಿ, ಪೂಜಾ ಪದ್ಧತಿ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳು ಅರ್ಥಹೀನವಾಗಿ ಕಾಣತೊಡಗುತ್ತವೆ. ಭಾರತದ ಪ್ರವಾಸವು ಕೇವಲ ನೋಟಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗದೆ, ಜೀವನದ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನೇ ಬುಡಮೇಲು ಮಾಡಬಹುದು ಎಂಬುದು ಸರಕಾರದ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ. ಹೀಗಾಗಿ, ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಗತಿಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಇಂಥ ಕಠಿಣ ನಿರ್ಧಾರಗಳು ಅನಿವಾರ್ಯವೆಂದು ಅವರು ವಾದ.

ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: ಪೆಟ್ರಾ : ಮರಳುಗಾಡಿನ ಮಹಾಶಿಲ್ಪ, ಕಾಲದ ಪದರದೊಳಗೆ ಇತಿಹಾಸದ ಸಲ್ಲಾಪ

ಭಾರತ ಪ್ರವಾಸದ ಮೇಲಿನ ನಿರ್ಬಂಧವು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಉಳಿವಿಗಾಗಿ ನಡೆಸುತ್ತಿರುವ ಒಂದು ಮೌನ ಹೋರಾಟ. ಸಂಪ್ರದಾಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಗತಿಯ ನಡುವಿನ ಈ ಹಗ್ಗಜಗ್ಗಾಟದಲ್ಲಿ ಭೂತಾನ್ ಸದ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಪ್ರದಾಯಕ್ಕೇ ಒತ್ತು ನೀಡುತ್ತಿದೆ.

**

ಬ್ರಿಟಿಷರ ಒಣ ಹಾಸ್ಯ

ಲಂಡನ್ ನಗರದ ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವಾಗ ಅಲ್ಲಿನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲಿನ ಜನರ ಒಣಹಾಸ್ಯ ಕೂಡ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಲಂಡನ್‌ನ ಪಬ್ ಅಥವಾ ಕೆಫೆಗಳ ಹೊರಗೆ ಇಟ್ಟಿರುವ 'ಬ್ಲಾಕ್‌ಬೋರ್ಡ್' ಬರಹಗಳು ಜಗತ್ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಅಂಥ ಒಂದು ಕೆಫೆಯ ಹೊರಗೆ ಬರೆದಿದ್ದ ಬರಹ ಹೀಗಿತ್ತು - ‘ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ನಾಯಿಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಗೌರವ. ಒಳಗೆ ಬರುವಾಗ ನಿಮ್ಮ ನಾಯಿಗಳನ್ನು ಕರೆತನ್ನಿ, ಆದರೆ ನಿಮ್ಮ ಮಾಲೀಕರನ್ನು (ಮನುಷ್ಯರನ್ನು) ಹೊರಗೆ ಕಟ್ಟಿಹಾಕಿ!’

ಅಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಪಬ್‌ನ ಹೊರಗೆ ಹೀಗೆ ಬರೆಯಲಾಗಿತ್ತು - ‘ಹೆಂಡತಿಯ ಜತೆ ವಾದ ಮಾಡಿ ಸೋತು ಸುಣ್ಣವಾಗಿದ್ದೀರಾ? ಒಳಗೆ ಬನ್ನಿ, ಇಲ್ಲಿ ನಾವು ನಿಮ್ಮನ್ನು ಗೆಲ್ಲಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಸೋಲನ್ನು ಮರೆಯುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತೇವೆ!’

ಇನ್ನೊಂದು ಕೆಫೆಯ ಬೋರ್ಡ್ ಮೇಲಿದ್ದ ಬರಹವಂತೂ ಪಕ್ಕಾ ಲಂಡನ್ ಶೈಲಿಯದ್ದು - ‘ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ವೈ-ಫೈ ಇಲ್ಲ. ಬದಲಿಗೆ ಒಬ್ಬರಿಗೊಬ್ಬರು ಮಾತನಾಡಿಕೊಳ್ಳಿ. ಅಪ್ಪಿ ತಪ್ಪಿ ನಿಮ್ಮ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವವರು ನಿಮ್ಮ ಮನೆಯವರೇ ಆಗಿರಬಹುದು, ಒಮ್ಮೆ ಪರಿಚಯ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಿ!’

ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಅಂಗಡಿಗಳ ಮುಂದೆ ‘ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಕಳ್ಳತನ ಮಾಡಬೇಡಿ, ಸರಕಾರಕ್ಕೆ ಆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಬಿಡಿ’ ಎಂಬ ರಾಜಕೀಯ ವಿಡಂಬನೆಯ ಸಾಲುಗಳೂ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತವೆ.